Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

حزين لاهيجي (1103 ـ 1181ق/ 1692 ـ 1779م) نويسنده، شاعر، ‌تذكره‌نويس.

شيخ جمال‌الدين عبدالمعالي محمدعلي متخلص به حزين فرزند ابوطالب و از شاعران غزلسراي ايران در اصفهان چشم به جهان گشود.1 نسبش با 16 واسطه به شيخ ابراهيم زاهد گيلاني (م 700ق / ؟م) صوفي پرآوازة سدة 7ق مي‌رسيد. خاندانش همه اهل فضل و دانش بودند.2 چون پدرش از مردم لاهيجان بود، به لاهيجي شهرت گرفت. برخي نيز شهرتش را حزين اصفهاني و گروهي هم حزين لاهيجي اصفهاني نوشته‌اند.3 حزين در هشت سالگي به يادگيري تجويد و قرائت قرآنكريم مشغول شد. سپس حديث و فقه، هيئت، ‌تفسير، منطق، ‌طب و هندسه آموخت.4 نزد پدرش و گروهي از اديبان و علماي آن عصر تلمذ كرده است.5 حزين پس از مرگ پدر (1127ق) و مادرش (1129ق) مدت كوتاهي زادگاهش را ترك گفت و در شيراز به سر برد.6 در 1135ق/ ؟م پس از محاصرة اصفهان به دست افاغنه، ‌حزين از آنجا گريخت. او پس از مدتي توقف در خوانسار و خرم آباد، ‌قصد حج كرد، ‌اما در طول سفر بيمار شد و ناچار چندي در يمن ماند.7 در 1146 از بيم نادرشاه (حك 1148ـ1160ق) به هندوستان رفت. سرانجام در بنارس درگذشت و همان جا مدفون شد.8  تذكرة المعاصرين (1165ق) تاريخ حزين، تذكرة العاشقين و ديوان اشعار از مشهورترين آثار وي هستند.9 نثر حزين ساده و پخته و دور از تصنّع است. در شاعري نيز مي‌توان او را از شاعران درجه اول سبك هندي شمرد.10 با اين همه به سبب طعني كه در باب مردم هند كرد، برخي از شاعران و اديبان هند نظير سراج‌الدين علي خان آرزو (م 1169ق) رسالاتي در انتقاد از وي نوشتند.11

 

مآخذ:

  1. حزين لاهيجي، محمدعلي. ديوان حزين. به تصحيح علي قلي واله داغستاني، ‌با مقدمة ممتاز حسن، كراچي، نيشنل پبلشنگ هاوس لميتد، 1971م، ص 1 (مقدمه).
  2. همان. تذكرةالمعاصرين. با مقدمه، ‌تصحيح و تعليقات معصومه سالك، تهران: نشر ميراث مكتوب ـ‌نشر سايه، چ 1، 1375، ص 42.
  3. شفيعي كدكني (م. سرشك)، محمدرضا. حزين لاهيجي، زندگي و زيباترين غزلهاي او. مشهد: توس، 1342، ص 3.
  4. حزين لاهيجي، ‌محمدعلي. ديوان حزين. ص 2 (مقدمه).
  5. همان. فتح السُبل. به كوشش ناصر باقري بيدهندي، تهران: نشر ميراث مكتوب ـ‌نشر قبله، ‌چ 1، 1375، ص 11 (مقدمه).
  6. شفيعي كدكني (م. سرشك)، ‌محمدرضا. همان. ص 6 و 7.
  7. حزين لاهيجي، ‌محمدعلي. تذكرةالمعاصرين. ص 48، 49، 50 (به اختصار).
  8. اثر آفرينان. زير نظر سيدكمال حاج سيدجوادي، ‌با همكاري عبدالحسين نوايي، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، چ 1، 1377، ج 2، ص 270.
  9. حزين لاهيجي، ‌محمدعلي. فتح السُبل. ص 17، 18 و 19 (به اختصار).
  10. شفيعي كدكني، ‌محمدرضا. شاعري در هجوم منتقدان. تهران: نشر آگه، چ 1، 1375، ص 103 و 108.
  11. زرين‌كوب، عبدالحسين. سيري در شعر فارسي. تهران: نوين، چ 1، 1363، ص 149 و 150.
ابوالقاسم رادفر