Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

حَديقةالحَقيقه، اين منظومة عرفاني، به فارسي و در قالب مثنوي سرودة سنايي* غزنوي (د 545ق / 1150م) و مشهور به الهي‌نامه و حديقة سنايي است.

سنايي اين منظومه را در 524 ق / 1130م آغاز كرد و در 525 ق آن را به نام بهرام شاه غزنوي (حك 510 ـ ؟ ق / 1116ـ؟م) به پايان برد.1 حديقة‌الحقيقه ده هزار بيت دارد و در ده باب تدوين شده است: 1ـ  در تقديس و تمجيد حق تعالي، 2ـ  در نعت نبي و آل و اصحاب، 3ـ در صفت عقل، 4ـ در فضيلت علم، 5ـ در غفلت، 6ـ در صفت افلاك و بروج، 7ـ در حكمت و امثال، 8ـ در عشق و محبت، 9ـ در احوال خود و مرتبة كتاب و 10ـ مدح بهرام شاه غزنوي و صدور و قضاة.2 پس از مخالفت علماي ظاهر با مطالب اين كتاب، حكيم سنايي نسخه‌اي از حديقه را براي مطالعه و تأييد صحت آن نزد امام برهان‌الدين علي غزنوي (د 551ق / 1156م) به دارالخلافة بغداد فرستاد. پيش از رسيدن نظر خليفه و علما و فقها دال بر صحت مطالب حديقه به غزنه، سنايي در گذشت. بنا بر ادعاي محمد بن رفاء در مقدمه، پس از آن، او خود به گردآوري و تدوين ابيات حديقه اقدام كرده است.3

حديقةالحقيقه را يك دورة حكمت عملي و سرمشق زندگي مردم و راهنماي اخلاق فردي و اجتماعي بشر دانسته‌اند.4 حديقه از جمله منظومه‌هايي است كه در ادبيات فارسي تأثير فراوان داشته و در ايجاد منظومه‌هاي تحفةالعراقين* خاقاني و مخزن الاسرار* نظامي اثر مستقيم داشته است.5 مطالب كتاب بيش از آنچه منظومه‌اي صوفيانة خالص باشد، يك اثر اخلاقي و معنوي است.6 اين كتاب چهاربار (1859، 1873، 1886 و 1910 م) در هند چاپ شده7 و محمدتقي مدرس رضوي آن را تصحيح كرده و بر آن حاشيه نوشته و در 1368ش در سلسلة انتشارات دانشگاه تهران چاپ كرده است.8

 

مآخذ:

  1. طبري، محمدعلي. زبدةالآثار. تهران: اميركبير، 1372، ص 173.
  2. فروزانفر، بديع‌الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمي‌، چ 2، 1350، ص 258.
  3. مدرس‌رضوي، محمدتقي. مقدمه بر حديقةالحقيقه و شريعةالطريقه. تهران: چاپخانة سپهر، بي تا، ص «لب ـ لج» (مقدمة مصحح)؛ دايرة‌المعارف تشيع. ذيل «حديقه الحقيقه و شريعة الطريقه»، ج 6، ص 198.
  4. دايرةالمعارف تشيع. همانجا.
  5. شكيبا، پروين. شعر فارسي از آغاز تا امروز. تهران: هيرمند، چ 1، 1370، ص 97.
  6. براون، ادوارد. از سنايي تا سعدي. ترجمة غلامحسين صدري افشار، تهران: مرواريد، چ 1، 1351، ص 22.
  7. مدرس‌رضوي، محمدتقي. مقدمه بر ديوان حكيم ابوالمجد مجدود بن آدم سنايي غزنوي. تهران: ابن سينا، 1341، فد ـ فه (مقدمه).
  8. دايرةالمعارف تشيع. ج 6، ص 199.
ابوالقاسم رادفر