Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خارق‌العاده، اصطلاحي كلامي به معناي آن‌چه خلاف سنت طبيعت است و خارج از نظام و جريان علت و معلول*. خارق‌العاده در فرهنگ و علوم اسلامي در كنار بحث از طبيعيات و نيز تفسير معجزات پيامبران و كرامات* اولياء مطرح شده است. و عموماً به همة افعالي اطلاق مي‌شود كه بر خلاف سير و سنت الهي حاكم بر طبيعت جريان مي‌يابد. آغازگر اين بحث نخست متكلمان بوده‌اند و در مباحث مربوط به تفسير قرآن بدان پرداخته‌اند. امور خارق عادت يا از مسلم سر مي‌زند يا از كافر؛ در قسم اول يا مقرون به كمال عرفان نيست، كه آن را «معونت» گويند،يا مقرون به كمال عرفان است و در اين صورت يا مقرون به ادعاي پيامبري و نبوت است، كه «معجزه» نام دارد، يا مقرون به دعوت پيامبري نيست. در اين صورت يا از شخص نبي سر مي‌زند، قبل از ادعاي نبوت، كه «ارهاض» نام دارد، و اگر از غير نبي ظاهر شود، «كرامت» است. و آن‌چه از كافر مشاهده شود و موافق ادعاي او باشد «استدراج» گويند و اگر موافق ادعايش نباشد «اهانت» نامند.1


خارق‌العاده  الف) از سوي مؤمن← 1) دور از عرفان = معونت

                                                2) مقرون به عرفان  ← همراه با ادعاي نبوت = معجزه 

                                                                               بدون ادعاي نبوت ← قبل از نبوت= ارهاص

                                                                                                                                 از غير نبي= كرمت

                                      ب) از سوي كافر ← موافق ادعاي كافر = استدراج

                                            غير موافق ادعاي كافر = اهانت

 

مآخذ:

  1. تهانوي، محمد بن علي. كشاف اصطلاحات الفنون. هند: 1962م، 1/87.
امیرحسین ساکت‌اف