Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خاوران نامه، نسخة خطي مصوري از «خاوران نامه» يا «خاورنامه». اشعار اين كتاب به وزن متقارب و به تقليد از شاهنامة فردوسي سروده شده است(830ق). موضوع كتاب، شرح غزوات حضرت علي در سرزمين افسانه‌اي به نام خاوران است و همچون ساير منظومه‌هاي حماسي ـ ديني تركيبي از وقايع تاريخي و داستان‌هاي عاميانه است.1 نسخ خطي مصور و غير مصور متعددي از اين كتاب موجود است كه در موزة بريتانيا، كتابخانة بانكي‌پور و ... نگهداري مي‌شود.2 بهترين نسخة خطي مصور اين كتاب نسخه‌اي است كه بيشترين نگاره‌ها و متن آن در مجموعة كتابخانة كاخ گلستان محفوظ است. نسخة مزبور در كل شامل 685 صفحه و 155 نگاره بوده است3 ؛ كه اكنون 105 نگارة آن در مجموعه كتابخانة كاخ گلستان موجود است و مابقي ميان مجموعه‌داران و موزه‌هاي دنيا پراكنده شده است.4 برخي نگاره‌هاي اين نسخه رقم «كمترين بندگان فرهاد» را دارند ولي ردپاي نگارگران ديگري نيز در اين نگاره‌ها به چشم مي‌خورد.5 اين نسخه نمونة برجسته‌اي از نقاشي در مكتب شيراز* است.6 وزارت ارشاد در 1380، تمام نگاره‌هايي را كه در مجموعه كتابخانة كاخ گلستان وجود داشت همراه با مقدمه‌اي مختصر و بدون متن نوشتة چاپ كرده است.7 خاورنامه يك بار در بمبئي و يك بار در تهران 1305 چاپ سنگي شده است.8

مآخذ:

  1. دائرةالمعارف بزرگ اسلامي. ص356.
  2. احمدي، احمد. خاوران‌ نامه. نامة آستان قدس رضوي، شمارة1، دورة هفتم، شمارة مسلسل 25، فروردين 1346، ص65- 72.
  3. ذكاء، يحيي. خاوران نامه. نسخة خطي و مصور موزة هنرهاي تزئيني، هنر و مردم، دورة جديد، شمارة 20، خرداد 1343، ص25.
  4. بوذري، علي. پايان‌نامة كارشناسي ارشد با عنوان «بررسي و تحليل نگاره‌هاي خاوران نامه [فرهاد]». دانشگاه هنر، 1383.
  5. ذكاء، يحيي. همان. ص25.
  6. پاكباز، روئين. نقاشي ايراني از ديرباز تا امروز. تهران: نارستان، 1379، ص77.
  7. ابن‌حسام، محمد بن حسام‌الدين. خاوران نامه: شاهكاري از ادبيات و هنر نقاشي ايران. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1381.
  8. احمدي، احمد. همان. ص72.

علی بوذری