Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خاچيكيان، ساموئل، (1303ـ1380 ش) كارگردان، فيلم‌نامه‌نويس‌، تدوين‌گر و سازندة آنونس. خاچيكيان نخستين فيلم‌ساز ارمني تبار ايراني است كه در تبريز متولد شد.

فعاليت‌ هنري‌ را با تئاتر در «كلوب‌ ارامنه‌» آغاز كرد.1 نخستين ‌بار در تاريخ ‌سينماي‌ ايران‌ براي‌ فيلم‌ دختري‌ از شيراز (به كارگرداني خودش، 1332) «آنونس» (پيش‌نمايش) كوتاهي‌ ساخت.2 از نيمه‌هاي‌ فيلم‌ بازگشت‌ (1332) تدوين‌ فيلم‌هايش‌ را خود به ‌عهده‌ گرفت، و در نورپردازي‌ و كار فيلم‌بردارانش نيز با ذوق‌ورزي دخالت‌ مي‌كرد، و موسيقي متن ‌فيلم‌هايش‌ هم به ‌انتخاب‌ خودش‌ بود.3 از 1333 فيلم‌هاي پليسي و جنايي ساخت و فيلم‌هاي بعدي‌اش را با پيگيري در همين «گونه» فيلم‌هاي سينمايي ادامه داد. در مطبوعات به «هيچكاك سينماي ايران» شهرت داشت،4 اما خودش تأثير از فيلم‌هاي هيچكاك را رد مي‌كرد.5

«نورپردازي‌ جنايي‌» اصطلاحي‌ بود كه براي‌ مجموعه‌اي از فيلم‌هايش مانند فيلم‌هاي ‌چهارراه‌ حوادث‌* (1333)، طوفان‌ در شهر ما (1336)، فرياد نيمه‌شب‌ (1339)، به‌كار مي‌برد. با اين فيلم‌ها از نورپردازي تئاتري ـ‌ كه در سينماي ايران مرسوم بود ـ‌ فاصله گرفت، و به «نورپردازي سينمايي» تمايل نشان داد.6 از بابت غافل‌گيري‌ يا ايجاد دلهره‌ و حالت تعليق‌  قايل‌ به‌ «نفس‌بُر» كردن تماشاگران فيلم‌هايش بود، و بيش‌تر به جلوه‌هاي‌ ظاهري تعقيب‌ و گريز، يا به‌ آتش‌ كشيدن‌ يك‌ ساختمان ‌يا سقوط اتومبيل به دره و مانند اين‌ها مي‌انديشيد.

  فيلم‌هايش‌‌ در دهة‌ 1350، در مقايسه ‌با فيلم‌هايش در سال‌هاي دهة‌ 1340‌، موفقيت‌هاي‌ زيادي‌ كسب‌ نكردند. بنابراين به ساختن همه‌ نوع‌ فيلمي تمايل نشان داد‌: كمدي‌ (ديوار شيشه‌اي‌،1350)، حادثه‌اي‌ (بوسه‌ بر لب‌هاي‌ خونين‌،1352) و پليسي‌ (اضطراب‌، 1354). در سال‌هاي‌ پس‌ از انقلاب‌ فيلم پرفروش ‌عقاب‌ها (1363) را ساخت‌؛ اما از آن‌ پس‌ با ساختن يوزپلنگ‌ (1364)، چاووش‌ (1369) و بلوف‌ (1371) استقبالي‌ از فيلم‌هاي او نشد‌. در 77 سالگي، پس از يك دوره بيماري آلزايمر در تهران درگذشت.7

نيز نك: «چهارراه حوادث» و «نقش ارامنه در سينماي ايران».

 

مآخذ:

  1. «ساموئل خاچيكيان: يك گفت‌وگو». غلام حيدري، انتشارات نگاه، 1371، ص 15.
  2. «نامة فيلمخانة ملي ايران»، شمارة دوم، زمستان 1369، مقالة «ويژگي‌هاي آنونس در سينماي ايران». شهناز مرادي كوچي، ص 92، همچنين «فيلم»، شمارة 49، ارديبهشت 1366، ص 7 ديده شود.
  3. «نقد سينما»، شمارة 2، تابستان 1373، مقالة «توقف در يك نقطه». نوشتة فريدون جيراني، ص 93.
  4. «اميد ايران». شمارة 43، يك‌شنبه 13 فروردين 1334، ص 21، نقدي بر فيلم چهارراه حوادث. نوشتة هژير داريوش.
  5. «ساموئل خاچيكيان: يك گفت‌وگو». غلام حيدري، انتشارات نگاه، 1371، ص 43 و 128 و 129.
  6. همان.
  7. «فيلم». شمارة 278، آذر 1380، ص 36.
عباس بهارلو