Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خاكدان، ولي‌الله (1302-1375ش)، طراح و دكورساز.

در باكوي آذربايجان متولد شد. پس از تحصيلات ابتدايي به خانه‌ي پيش‌آهنگي باكو رفت به آموزش هنر نقاشي و طراحي پرداخت.1 سپس به هنرستان نقاشي باكو رفت و از آنجا فارغ‌التحصيل شد2 و در تماشاخانه‌هاي باكو به طراحي و دكورسازي اشتغال يافت. در 16 سالگي همراه خانواده به ايران آمد. ابتدا در بندرانزلي و بعد در زادگاه پدرش، مراغه ساكن شد. به دعوت صمد صباحي به تبريز رفت و چندي بعد به عرب اوغلي، كارگردان آذربايجاني معرفي شد و دكورهاي نمايش‌نامه‌ي «شاه‌عباس و خورشيد بانو» را طراحي و در تياتر تبريز اجرا كرد. در دوره‌ي كوتاه حكومت فرقه دمكرات آذربايجان (از شهريور 1324 تا آذر 1325ش) تئاتر زير نظر اين فرقه نمايش‌هايي را با كمك خاكدان به روي صحنه آورد.

با سقوط فرقة دمكرات و دستگيري عده‌اي از اعضاي حكومت دمكرات، خاكدان نيز بازداشت شد. پس از آزادي خاكدان به تهران آمد3 و دكورهاي چشمگير و به ياد ماندني بسياري براي نمايشنامه‌هايي كه در سالن تئاتر تهران به روي صحنه مي‌آمد، ساخت.4

در تماشاخانه‌ي فرهنگ پارس بعدي با صباحي و در تئاتر فردوسي با عبدالحسين نوشين همكاري مي‌كرد و طراحي صحنه‌هاي نمايشنامة «بادبزن خانم ويندرمير» را با مشورت و راهنمايي نوشين كه در آن هنگام در زندان بود، ساخت.5

خاكدان، با جامعه‌ي باربد و تئاتر سعدي نيز همكاري مستمر داشت.6 در نمايش «سويل»، 160 دكور ساخت كه در نوع خود در آن دوران بي‌نظير بود.7 طراحي دكورهاي نمايش‌هاي آرشين مالالان، كتاب مادرم، ناموس، اوژني‌گراند، چراغ گاز8، اپرت حاجي قارا، خسرو و شيرين، عروس مغان، مشهدي عباد9 از اوست.


منابع و مآخذ:

  1. بهارلو، عباس: صدچهره سينماي ايران، تهران، نشر قطره، چاپ دوم 1382، ص 44.
  2. اميد، جمال: فرهنگ سينماي ايران، تهران، انتشارات نگاه، چاپ دوم 1377، ص 159.
  3. بهارلو، عباس: صدچهره سينماي ايران، همانجا.
  4. اسكويي، مصطفي: سيري در تاريخ تئاتر ايران، تهران، نشر آناهيتا- اسكويي، چاپ اول 1378، ص 550.
  5. بهارلو، عباس: صدچهره سينماي ايران، همانجا.
  6. فرهنگ هنرمندان ايراني: پژوهش و نگارش عبدالرفيع حقيقت (ارفع) تهران، نشر كومش، چاپ اول 1383، ص 167.
  7. شعاعي، حميد: فرهنگ سينماي ايران، تهران، شركت تعاوني تهيه و توزيع ناشران و كتابفروشان، چاپ 1354، 248.
  8. بهارلو، عباس: صدچهره سينماي ايران، همانجا.
  9. اميد، جمال: فرهنگ سينماي ايران، همانچان. 
    محمود عزیزی