Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خداپرستان سوسياليست، عنوان اولين نهضت فكري ـ سياسي با مضمون و هويت ملي ـ مذهبي.

اين حزب در 1322ش توسط گروهي از جوانان مذهبي تشكيل شد.1 نظريه‌پردازان اين نهضت، محمد نخشب و جلال‌الدين آشتياني، معتقد بودند كه بايد سوسياليسم را از قيد ماترياليسم و خداپرستي را از قيد خرافات رها كرد. آنها در پي تحقق اهداف خود با تشكيل جلسات بحث و انتقاد مبارزات سياسي و اجتماعي خود را آغاز كردند.2 در اواسط 1329ش پس از ائتلاف با حزب ايران فعاليت‌هاي خود را در زمينة ملي شدن صنعت نفت گسترش دادند.3 بروز اختلاف بين جوانان نهضت خداپرستان سوسياليست و گردانندگان حزب ايران منجر به انشعاب جوانان از حزب ايران شد و تشكيل جمعيت آزادي مردم ايران شد. هدف جمعيت ارتقاء سطح آگاهي مردم دربارة خطر توطئه‌هاي دربار و عوامل ضدملي بود. اين گروه با انتشار روزنامة مردم ايران در 1333ش حزب مردم ايران را پايه‌گذاري كردند.4 بعد از كودتاي نظامي 28 مرداد با انتشار روزنامة راه مصدق و برگزاري تظاهرات سهم مؤثري در مبارزات ملي داشتند. پس از برقراري جمهوري اسلامي و تشكيل كابينة موقت مهندس بازرگان تعدادي از اعضاي اين كابينه از اعضاي قبلي اين حزب بود.5 اين حزب در حال حاضر فعاليت علني ندارد.

 

مآخذ:

  1. تربتي سنجابي، محمود. قربانيان باور و احزاب سياسي ايران. تهران: آسيا، 1375، ص 221.
  2. نكوروح، محمود. نهضت خداپرستان سوسياليست. تهران: چاپخش، 1377، ص 22-23.
  3. نكوروح. همان. ص 28-29؛ تربتي سنجابي. همانجا.
  4. نخشب، محمد. مجموعه‌اي از آثار دكتر نخشب. تهران: چاپخش، 1381، ص 308.
  5. تربتي سنجابي. همان. ص 222؛ نكوروح. همان. ص 33.
الهه جواهری