Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خسرو و شيرين‌، دومين‌ مثنوي‌ نظامي‌ گنجوي‌٭ (530 ـ 614ق/ 1141ـ 1217م)  پس‌ از مخزن‌الاسرار،٭ دربارة داستان‌ عشق‌‌ورزي‌هاي‌ خسروپرويز، پادشاه‌ ساساني‌ (حك‌ 590 ـ 628م) و شيرين‌ و نيز قصة‌ غم‌انگيز فرهاد، رقيب‌ خسرو است.1

حكيم‌ نظامي‌، شاعر و داستان‌سراي‌ نامدار در 576ق/ 1180م  اين‌ مثنوي‌ را در بحر هزج‌ مسدس‌ مقصور و محذوف‌ و پيرامون‌ 6500 بيت‌ سروده‌ و گويا سپس‌ در آن‌ تجديد نظرهايي‌ كرده‌ است‌.2  داستان‌ خسرو و شيرين‌ به‌ اواخر عهد ساساني‌ تعلق‌ دارد و در كتاب‌هايي‌ مانند المحاسن‌ و الاضداد جاحظ‌ ، غُرراخبارملوك‌ الفرس‌ ثعالبي‌ و شاهنامه‌ فردوسي‌ آمده‌ است.3  برخي‌ از شاعران‌ مشهور مانند اميرخسرو دهلوي‌، عرفي‌ شيرازي‌، وحشي‌ بافقي‌ و هاتفي‌ از اثر نظامي‌ تقليد كرده‌اند.4

سبك‌ نظامي‌ در اين‌ داستان‌ سبك‌ و شيوة‌ فردوسي‌ و نه‌ سنايي‌ است‌.5 در اين‌ افسانه‌، قصه‌هاي‌ عشق‌ خسرو به‌ شكر اسپهاني‌ و فرهاد نسبت‌ به‌ شيرين‌ اگرچه‌ خيالي‌ هستند، اما حقيقت‌ تلخي‌ را بيان‌ مي‌كنند.6  چندين‌ نسخه‌ خطي‌ از اين‌ اثر در كتابخانه‌هاي‌ دانشگاه‌ شيراني‌ و پنجاب‌ لاهور، گنج‌ بخش‌ اسلام‌آباد، دانشگاه‌ تهران‌، موزة‌ بريتانيا و...نگهداري‌ مي‌شود.7

 

مآخذ:

  1. آربري‌، آرتورجان‌. ادبيات‌ كلاسيك‌ فارسي. ترجمة‌ اسدالله‌ آزاد، مشهد: آستان‌ قدس‌، 1371، ص144.
  2. صفا، ذبيح‌الله‌. تاريخ‌ادبيات‌ در ايران‌. تهران‌: ابن‌ سينا، چ‌ 4، 1339، ج‌ 2، ص‌802.
  3. صفا، همانجا.
  4. آيتي ، ‌عبدالمحمد. مقدمه بر داستان خسرو و شيرين نظامي. تهران: جيبي ، چ1، 1353، ص31.
  5. براون‌، ادوارد. تاريخ‌ ادبي‌ ايران‌. ترجمة‌ علي‌ پاشاصالح‌. تهران‌: اميركبير، 1358، ج‌2، ص686.
  6. ثروتيان‌، بهروز. خسرو و شيرين‌. تهران‌: دفتر پژوهش‌هاي‌ فرهنگي‌، چ1، 1383، ص10.
  7. رادفر، ابوالقاسم‌. كتابشناسي‌ نظامي‌. تهران‌: مؤسسه‌ مطالعات‌ و تحقيقات‌ فرهنگي‌ (پژوهشگاه‌)،1371، ص‌ 88 ـ  90، 91، 95 و 96.
ابوالقاسم رادفر