Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خضر، شخصيتي روحاني كه در فرهنگ اسلامي داراي علم به بواطن امور و استاد و راهنماي حضرت موسي دانسته شده است، لكن او ممكن است به هر كس كه طالب دانش روحاني باشد، القاء معرفت كند.

خضر در نزد صوفيان مسلمان مقامي ارجمند داشته، او را مرد كامل و وليِّ حق دانسته‌اند كه به علت سيراب شدن از چشمة فياض حقايق، داراي علم لدنّي و جسمي نمردني شده است.1 برخي او را در شمار انبياء و برخي ديگر از جملة اولياء خوانده‌اند و هر دو گروه وي را شخص انساني دانسته‌اند كه موسي را در كشفِ مسائل غامض و پوشيده، رهبر و مقتدا بوده است.2 بسياري از متصوفه مدعي‌اند كه مشايخ ايشان با خضر صحبت داشته، يا تحت ارشاد او قرار گرفته و از دستش خرقه پوشيده‌اند.3

در قرآن مجيد، صراحتاً نامي از خضر برده نشده است، اما بسياري از مفسرين معتقدند كه منظور از راهنماي موسي در سورة كهف (65 و بعد) خضر مي‌باشد.4 در كتاب مقدس نيز، نامي از خضر نيامده است و بعضي خضر را همان الياس نبي انگاشته‌اند، اما عرفاي مسلمان، خضر و الياس را دو شخص مجزا دانسته‌اند و در اصطلاحات آنان، خضر كنايه از بسط و الياس، كنايه از قبض است.6

 

مآخذ:

  1. گوهرين، سيد صادق. شرح اصطلاحات تصوف. تهران: زوار، 1380، «خضر».
  2. همانجا.
  3. ابن عربي، محيي‌الدين. الفتوحات المكية. ج 1، بيروت: دار صادر، ص 186-188؛ محمد بن منور. اسرار التوحيد في مقامات شيخ ابي سعيد. تهران: اميركبير، 1332، ص 207.
  4. تفسير آيات 79-82 از سورة كهف، نك: مكارم شيرازي. تفسير نمونه. ج 12، تهران: دارالكتب اسلاميه، 1361، ص 509-512.
  5. همو. همان. ج 12، ص 510.
  6. كاشاني، عبدالرزاق. اصطلاحات الصوفية. ترجمه و شرح محمدعلي مودود لاري، به كوشش گل بابا سعيدي، تهران: سوره، 1376، ص 328-329. 
محبوبه هادنیا