Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خلاصة الاشعار، بزرگ‌ترين و مشهورترين تذكرة عمومي دوران صفويه از مير تقي‌الدين محمد ذكري (حـ 946- 1022 يا 1024ق / ؟م) خلاصةالاشعار و زبدة الافكار كه به اختصار آن را خلاصة‌الاشعار خوانده‌اند، زندگينامة 651 تن از سرايندگان متقدم و متأخر را دربر دارد. ميرتقي‌الدين محمد متخلص به ذكري و مشهور به ميرتذكره و تقي كاشي فرزند شرف‌الدين علي حسيني كاشاني و از شاعران و مؤلفان عهد صفوي است.1 بنا به روايتي وي در اواخر حياتش به هندوستان كوچيد و در 979 ق / 1571 م به تأليف اين تذكره پرداخت و در 1016ق / 1607-1608م آن را به سلطان ابراهيم عادلشاه در بيجاپور پيشكش كرد.2و3 بنا به روايتي ديگر كه به سفر هندوستان تقي‌الدين كاشي اشاره ندارد او در 975 ق/ 1567 م، يعني در عهد شاه تهماسب اول صفوي (حك 930 ـ 984 ق / ؟م) تذكرة خود را به نام آن پادشاه آغاز و در 1016ق آن را تمام كرد.4 با استناد به روايت اخير مؤلف خلاصةالاشعار ظاهراً به هندوستان نرفته، بلكه تمام يا بخشي از تذكره‌اش را به قصد دريافت انعام براي سلطان بيجاپور ارسال داشته است.5 از سوي ديگر به قول هرمان اته، [1]تقي‌الدين ابتدا در 985 ق اين تذكره را نوشت، و در 993 ق / 1585 م لاحقه‌اي به آن افزود و سپس در 1016ق آن را به پايان برد.6 به هر روي خلاصةالاشعار داراي يك مقدمه،‌ چهار فصل، چهار ركن و يك خاتمه دربارة شاعران دوران مؤلف است. اين تذكره به لحاظ وفور شعر غني ترين تذكره فارسي به شمار مي‌رود. نسخه‌هايي دست‌نويس از آن به شماره‌هاي 272 و 334 در كتابخانة مجلس شوراي اسلامي نگهداري مي‌شود.8

 

مآخذ:

  1. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: فردوس، چ4، 1373، ج5، ب3، ص1713، 1714.
  2. نفيسي، سعيد. تاريخ نظم ونثر در ايران و در زبان فارسي. تهران: فروغي،‌1344، ج1، ص379 و ج 2، ص 805.
  3. نقوي، عليرضا. تذكرهنويسي فارسي در هند و پاكستان. تهران: علمي، 1343 / 1964 ، ص124.
  4. صفا، ذبيح‌الله. همان، ص1714.
  5. گلچين‌معاني، احمد. تاريخ تذكرههاي فارسي. تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج1، ص544.
  6. اته، هرمان. تاريخ ادبيات فارسي. ترجمة صادق رضازادة‌ شفق، تهران: بنگاه ترجمه ونشر كتاب، 1337، ص5.
  7. صفا، ذبيح‌الله. همان‌جا.
  8. گلچين‌معاني، احمد. همان، ص546، 549.



[1]. Ethé

ابوالقاسم رادفر