Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خواندني‌ها، مجلة سياسي و خبري مشهور ايران كه از 1319ش به صورت هفته‌نامه و سپس دو شماره در هر هفته منتشر مي‌شد. مدير آن علي‌اصغر اميراني روزنامه‌نگار معروف عصر پهلوي در 1294ش در بيجار ديده به جهان گشود. تحصيلات دانشگاهي را در دانشكدة حقوق دانشگاه تهران انجام داد و فعاليت‌ مطبوعاتي خود را در اواخر دورة رضاشاه آغاز كرد. نخست در تحريرية روزنامة اطلاعات كار مي‌كرد و مدتي با حسين كوهي‌كرماني در روزنامة نسيم‌‌ صبا و همچنين با روزنامة ايران باستان همكاري داشت. اميراني در 1319ش امتياز انتشار خواندني‌ها را گرفت. در ابتدا ترتيب انتشار آن ماهانه بود و سپس تا ساليان متمادي به صورت هفتگي و در آخر هر هفته دو شماره منتشر مي‌كرد.1

مطالب مجلة خواندني‌ها، برگزيده‌‌اي از مندرجات جرائد و مجلاتي بود كه در سراسر ايران انتشار مي‌يافت. اما تدوين و تنظيم چنين مجله‌اي آسان نبود. اميراني و دستياران او مي‌بايست تمام روزنامه‌ها و مجلات ايران را كه در برخي ادوار تعدادشان زياد بود، همه را مطالعه و مطالب خواندني را از آن‌ها استخراج كنند. به خصوص تأكيد خواندني‌ها بر آن بود كه از مطالب نشريات گهگاهي و نيز جرائد شهرستان‌ها بيشتر استفاده شود. از جمله از روزنامة پارس شيراز و روزنامة خراسان مطالب زيادي در خواندني‌ها نقل مي‌شد.2  خواندني‌ها در طول دوران دراز انتشار از 1319 تا 1360 چندين سردبير داشت. برخي آن‌ها به ترتيب تاريخ مسئووليت به اين شرح بودند:

1- دكتر اميرهوشنگ عسگري، 2- مسعود برزين ، 3- علي‌اكبر كسمائي، 4- مجدداً مسعود برزين، 5- عباس فروتن، 6- كريم روشنيان، 7- محمود طلوعي. پس از مرگ اميراني در 1/4/1360 مدت كوتاهي يكي از نويسندگان مجله ـ خانم جهانگيري ـ ته ماندة مقالات را چاپ و سپس مجلة خواندني‌ها به كلي تعطيل شد. جمعاً با وقفه‌هاي پيش آمده خواندني‌ها مدت 38 سال انتشار يافته است. اين مجله يكي از منابع اصلي تاريخ سياسي و اجتماعي دوران معاصر ايران است.3

خواندني‌ها تحريرية منظم نداشت. مدتي دكتر باستاني‌پاريزي با مجله فوق همكاري داشت. از جمله نويسندگان ثابت اين مجله ذبيح‌الله منصوري بود كه پاورقي‌هاي او به طور منظم به چاپ مي‌رسيد و خسرو شاهاني كه ستون طنز خواندني‌ها را تحت عنوان «در كارگاه نمدمالي» مي‌نوشت. همكاري شاهاني با مجله خواندني‌ها از مهر 1341ش آغاز شد و تا اول خرداد 1358 ادامه يافت . او در هر شماره سه چهار صفحه مطلب طنز مي‌نوشت.4 (قاسمي، صص 155ـ156). اميراني در دَهة آخر انتشار همواره خود سرمقاله‌هاي انتقادي تحت عنوان «بدون رتوش» مي‌نوشت كه تأثير فراوان برجاي مي‌نهاد.

 

مآخذ:

  1. باستاني‌پاريزي، محمدابراهيم. «اين دهباشي كه من مي‌شناسم». مجلة بخارا، شمارة 37 [مرداد ـ شهريور 1383]، ص30 به بعد؛ صالحيار، غلامحسين. چهرة مطبوعات معاصر. تهران: 1351، ص6.
  2. باستاني‌پاريزي، ص 30ـ42.
  3. باستاني‌پاريزي، ص 42.
  4. قاسمي، سيد فريد و علي دهباشي. تاريخ شفاهي مطبوعات ايران. مجله بخارا، ش 24 [خرداد ـ تير 1381ش]، صص 155ـ156.

    نيزنك: برزين، مسعود. شناسنامة مطبوعات ايران. تهران: بهجت، 1371، ص175؛ دوره‌هاي مختلف مجلة خواندني‌ها؛ قاسمي، همان، صص 148ـ156.
سیدعلی آل‌داود