Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خياباني، شيخ محمد، (1338-1297ق /  ؟؟؟ م)، از روحانيون آزاديخواه و رهبر قيام آذربايجان.

در خامنة آذربايجان به دنيا آمد. تحصيلات ديني را تا درجة اجتهاد ادامه داد.1 به دنبال فعاليت در انجمن ايالتي آذربايجان، در دورة دوم مجلس شوراي ملي نمايندة تبريز شد و در اين سمت با اولتيماتوم روس به ايران (1329ق) مخالفت كرد.2 پس از سفر به روسيه و بازگشت، با تشكيل فرقة دموكرات و ايجاد روزنامة تجدّد* (ارگان) در 1296ش، فعاليت سياسي خود را سازمان داد. فعاليتش را خصوصاً پس از آزادي از زندان عثماني‌ها، در پي ابراز مخالفت با قرارداد 1919م قوت بخشيد. قيام او و هواخواهانش عليه دولت مركزي با تشكيل «مجلس ملي تبريز» تحت رياست خود خياباني و تصرف تبريز در فروردين 1299ش به اوج رسيد ولي با نقشة مخبرالسلطنه (والي آذربايجان) و تصرف شهر توسط قزاقان سركوب شد3 و خياباني هم در 22 شهريور 1299ش / 22 ذيحجه 1338ق به‌دست اسماعيل قزاق به قتل رسيد و در قبرستان سيد حمزه مدفون شد.4

 

مآخذ:

  1. شرح حال و اقدامات شيخ محمد خياباني به چند نفر از دوستان و آشنايان او. تهران: سحر، چ 2، 1356، ص 23 و 24؛ مجتهدي، مهدي. رجال آذربايجان در عصر مشروطيت. به كوشش غلامرضا طباطبايي مجد، تهران: زرين، ص 134.
  2. مجتهدي، مهدي. همان. ص 134؛ شرح حال... . همان، ص 25 و 26.
  3. مجتهدي، مهدي. همان. ص 135-139؛ شرح حال... . همان، ص 26-39.
  4. آذري، علي. قيام شيخ محمد خياباني در تبريز. تهران: صفي‌عليشاه، چ 4، 1354، ص 257-495؛ عاقلي، باقر. شرح حال رجال سياسي و نظامي معاصر ايران. ج 1، تهران: گفتار ـ علم، 1380، ص 643. 
جعفر گلشن