Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دايره، از گروه سازهاي پوست‌صدا*ي يك‌طرفه (يك‌طرف باز) با بدنه‌اي قاب مانند.

اين ساز از جمله رايج‌ترين سازها در همة تمدن‌هاي كهن است كه امروزه در بسياري از كشورهاي جهان در شكل‌ها و اندازه‌هاي مختلف به كار مي‌رود. دايره‌هاي رايج در نواحي مختلف ايران از نظر خصوصيات ظاهري و ساختاري تا حدودي به هم شبيه هستند. تفاوت ساختاري دايره‌ها بيشتر در چگونگي و نوع الحاق زنگ‌ها، حلقه‌ها، تشتك‌ها و زنگوله‌هايي است كه به جدارة داخلي بدنه يا قاب متصل مي‌شوند. اين ساز در نواحي مختلف ايران تحت عناويني چون دايره، دائره، داريه، دِيرِه، دَيرَه، دَوْرَه، دياره، دب، دپ، دف*، دِزيره، دس دائره، دايره زنگي، قاوال، اَرَبونه، سَمّا، دُيَه و... شناخته مي‌شود.

دايره متشكل از يك قاب دايره مانند چوبي است كه بر يك طرف آن پوست كشيده مي‌شود. در جدارة داخلي قاب اشيايي مانند، حلقه و زنجير فلزي، زنگ، زنگوله، تشتك‌هاي فلزي و... به شيوه‌هاي گوناگون متصل مي‌شود تا در حين نواختن دايره به صدا در آيند و اصواتي افزون بر صداهاي حاصله از پوست دايره ايجاد نمايند. دايره را با يك دست مي‌گيرند، و با هر دو دست مي‌نوازند. در برخي از نواحي ايران دايره را به شكل وارونه روي دو پا در حالت نشسته قرار مي‌دهند و مي‌نوازند. اين ساز را همراه با آواز يا سازهاي رايج در هر منطقه و غالباً در مراسم عروسي و شادماني مي‌نوازند. در بسياري از نواحي ايران زنان نيز اين ساز را مي‌نوازند.

 

مآخذ:

  • پژوهش‌هاي ميداني مؤلف. شرح كامل‌تر را نك: درويشي، محمدرضا. دايرةالمعارف سازهاي ايران. ج 3، در دست انتشار.

محمدرضا درویشی