Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دايي جان ناپلئون، داستان بلند تاريخي، اجتماعي و سياسي طنزگونه و انتقادي.

رمان طنز دايي جان ناپلئون يكي از موفق‌ترين رمان‌هاي چاپ شده در سال‌هاي اخير است.1 ايرج پزشكزاد (ز 1306ش) حقوق‌دان، ديپلمات، طنزنويس و مترجم معاصر و مشهور ايران اين اثر را در 1351ش خلق و چاپ كرد.2 زمينة تاريخي رمان فكاهي دايي جان ناپلئون به سال‌هاي پس از جنگ جهاني دوم، يعني زمان تغييرات بنيادين ساختارهاي سياسي و اجتماعي كشور مي‌پردازد.3 اين رمان داستان خانواده‌اي اشرافي را بازگو مي‌كند كه هريك از اعضاي آن در جهت حفظ امتيازهايي كه دوران آنها سپري شده است، ‌بيهوده تلاش مي‌كند. دايي جان بزرگ‌ترين عضو اين خانواده، چكيدة بيمارگونگي طبقه‌اي است كه با انديشه‌هاي غير واقعي در برابر واقعيت غيرقابل تحمل از خود واكنش نشان مي‌دهد. كوشش او براي حفظ دنياي كهنه و در حال سقوط خود، وضعيتي تراژدي ـ كميك ايجاد مي‌كند.4 ذهن بيمار دايي جان در يك تحليل كلي شباهت‌هاي بسياري با دُن كيشوت[1] سروانتس[2] نشان مي‌دهد. اما او دن كيشوتي در دنياي تسخيرشدگان است. دنيايي كه در آن نه تنها دايي جان، ‌كه همة شخصيت‌ها بيمار، جنّ زده و تسخير شده‌اند.5 موفقيت اين رمان و نيز نمايش مجموعة تلويزيوني هفده قسمتي آن به كارگرداني ناصر تقوايي ر ا مي‌توان كم نظير خواند.6 گفتني است كه اين رمان در نيمة دوم سال‌هاي 40 به صورت پاورقي در مجلة فردوسي به چاپ رسيده بود و پس ازآن نيز هفت بار تا پيش از نمايش مجموعة تلويزيوني آن و حداقل سه بار در حين پخش اين مجموعه به صورت كتاب چاپ شد.7

 

مآخذ:

  1. پزشكزاد، ايرج. دائي جان ناپلئون. ‌تهران: بي نا، چ 11، 2537 (1357)، مقدمة ناشر.
  2. عابديني، ‌حسن. فرهنگ داستان‌نويسان ايران. تهران: تهران دبيران، ‌1369، ص 49ـ 50 (به اختصار).
  3. ياوري، حورا. «داستان بلند (رمان)»، ادبيات داستاني ايران. از سري مقالات دانشنامة ايرانيكا، زير نظر احسان يارشاطر، ‌ترجمة پيمان متين، با مقدمة ابراهيم يونسي، ‌تهران: اميركبير، ‌1382، ص 72.
  4. عابديني، ‌حسن. صد سال داستان‌نويسي در ايران. تهران: نشر تندر، 1368، ‌ج 2، ص 104.
  5. فرهمند، ‌حسين. «دن كيشوت در دنياي تسخيرشدگان»، رودكي. ‌س 2، ش 18 (فروردين 1352)، ‌ص 30.
  6. پزشكزاد، ايرج. همان.
  7. حيدري، غلام. معرفي و نقد آثار ناصر تقوايي. تهران: به نگار، 1369، ص 340.



[1].  Don Quixote.

[2].  Cervantes.

ابوالقاسم رادفر