Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

درخت‌ آسوري، منظومه‌اي مفاخره‌آميز به زبان پارتي (پهلوي اشكاني) دربارة مناظره ميان درخت خرما و بز.

اين‌ اثر كه‌ 800 واژه‌ دارد، كمتر از متن‌هاي پهلوي ديگر دستخوش‌ تصرّف‌ نسخه‌برداران‌ شده‌ و صورت‌ شعري آن‌ نسبتاً محفوظ‌ مانده‌ است‌. شمارة‌ هجاهاي ابيات‌ ميان‌ 10 و 14 نوسان‌ دارد. ارزش‌ عروضي هر واژه‌ كاملاًمستقل‌ است‌ و به‌ شمارة‌ هجا ربطي ندارد.1

اين‌ منظومه‌ كمال‌ جلوة‌ صنعت‌ سؤال‌ و جواب‌ را در شعر پهلوي نشان‌ مي‌دهد.2

در اين مناظرة‌ نخل‌ و بز هر يك در فوايد و هنرهاي خود سخن مي‌گويند. اين‌ مناظره‌ مي‌تواند قطعه‌اي از ادبيات‌ توده‌اي يا پهلواني ـ درباري باشد.3

اصل‌ آن‌ نخست‌، سينه‌ به سينه‌ روايت‌ و سپس‌ در زمان‌ ساسانيان‌ به‌ صورت‌ نوشته‌ درآمده‌ است.4

از اين‌ منظومه‌ اكنون‌ نسخه‌اي به‌ خط‌ پهلوي در دست‌ است‌. احتمالاً ايرانيان‌ اين‌ نوع‌ ادبي را كه‌ داراي ويژگي‌هاي ادبيات‌ شفاهي است‌، در زمان‌هاي كهن از بين‌النهرين‌ اقتباس‌ كرده‌اند. برخي اين‌ مفاخره‌ را نشان‌گر تقابل ميان‌ نمايندگان دو جامعة ديني مختلف‌، يعني دين‌ زردشتي و دين‌ كفرآميز آشوري و بابلي دانسته‌اند، اما برخي ديگر آن را جلوه‌اي از تضاد ميان‌ دو شيوة زندگي دامداري و كشاورزي شمرده‌اند. بارتولمه‌، نخستين‌ كسي بود كه‌ زبان‌ پارتي اين‌ متن‌ را كشف‌ كرد.5 ماهيار نوابي اين اثر را به زبان فارسي ترجمه و منتشر كرده است.

 

مآخذ:

  1. سميعي، احمد. ادبيات‌ ساساني. تهران‌: دانشگاه‌ آزاد ايران‌، 1355، ص‌ 42.
  2. زرين‌كوب‌، عبدالحسين‌. از گذشته‌ ادبي ايران‌. تهران‌: الهدي، 1375، ص‌61.
  3. تاواديا، ج‌. زبان‌ و ادبيات‌ پهلوي، فارسي ميانه. ترجمة‌ س‌. نجم‌آبادي، تهران‌: دانشگاه‌ تهران‌، 1355، ص‌ 188.
  4. سميعي، احمد. ادبيات‌ ساساني. تهران‌: دانشگاه‌ آزاد ايران‌، 1355، ص‌ 43.
  5. تفضّلي، احمد. تاريخ‌ ادبيات‌ ايران‌ پيش‌ از اسلام‌. به‌ كوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص‌ 256-257.

    نيز نك‌: زرشناس‌، زهره‌. زبان‌ و ادبيات‌ ايران‌ باستان‌. تهران‌: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1382، ص‌ 38ـ 39.
ابوالقاسم رادفر