Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دف، سازي از خانوادة سازهاي پوست صدا*ي يك طرفه (يك طرف باز) با بدنه‌اي قاب مانند.

دف در واقع نوع خاصي از دايره* محسوب مي‌شود. ابعاد، جنس و كيفيت صدا و نحوة استفاده از دف، رپرتوار اجرايي و موارد استفاده از آن، اين ساز را از ساير سازهاي خانوادة دايره متمايز مي‌سازد. دف متشكل از يك قاب دايره مانند چوبي است كه بر يك طرف آن پوست كشيده مي‌شود. در جدارة داخلي قاب و دور تا دور آن زنجيرهايي متشكل از سه رديف حلقة فلزي نصب مي‌شود. اين حلقه‌ها در موقع نواختن دف به هم، به جداره و به پوست خورده و صداهايي متفاوت از اصوات حاصله از پوست ايجاد مي‌نمايند.

حوزة جغرافيايي اصلي دف، ناحية كردستان است؛ در عين حال اين ساز امروزه در بسياري از مناطق ايران انتشار يافته است. مورد استفادة اصلي دف در كردستان در مراسم ذكر و سماع دراويش سلسلة قادريه است كه در خانقاه (يا تكيه) برگزار مي‌شود. در اين مراسم دف به شكل گروهي نواخته مي‌شود و اذكار و آوازهاي آئيني سلسلة قادريه با آن همراهي مي‌نمايد. در بعضي از خانقاه‌هاي سلسلة نقشبنديه در كردستان نيز از دف استفاده مي‌شود. امروزه برخي از گروه‌هاي اجراكنندة موسيقي دستگاهي ايران نيز از دف استفاده مي‌كنند. دف در اعتقادات پيروان سلسلة قادريه سازي محترم و مقدس شمرده مي‌شود به گونه‌اي كه پاره شدن پوست آن را شهادت دف مي‌نامند. اين ساز در تاريخ ادبيات و عرفان ايران غالباً در هاله‌اي از باورهاي اساطيري، تمثيلي و ماورايي تعريف شده است؛ به گونه‌اي كه دايرة دف را مترادف با دايرة اكوان دانسته‌اند. دف در ميان سازهاي خانوادة دايره، داراي بزرگ‌ترين اندازه، متشكل‌ترين شيوه‌هاي اجرايي و پر طنين‌ترين نمونه محسوب مي‌شود.

 

مآخذ:

  • پژوهش‌هاي ميداني مؤلف. شرح كامل‌تر را نك: درويشي، محمدرضا. دايرةالمعارف سازهاي ايران. ج 3، در دست انتشار

محمدرضا درویشی