Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دقيقي‌، ابومنصور محمد بن احمد (د 367-370ق / 978-980م) شاعر حماسي ـ غنايي دورة ساماني.

زادگاه او را مرو، بخارا، هرات، طوس‌ و بلخ دانسته‌اند، اما بلخي‌ بودن‌ او درست‌تر است‌.1 ابتدا به‌ خدمت‌ امراي‌ چغاني‌ ابوسعيد مظفر و ابونصربن‌ علي كه‌ در ماوراءالنهر سكونت‌ داشتند، درآمد و افزون‌ بر آنان‌ امير فخرالدوله‌ از آل‌ محتاج‌ را دراشعار خود ستايش‌ كرد.2 سپس‌ به‌ دربار منصور بن‌ نوح‌ (حك‌ 350-365ق / 961-976م) و نوح‌ بن‌ منصورساماني‌ (365-387ق / 976-997م) راه‌ يافت‌ و آنان‌ را نيز مدح‌ گفت‌.3 گويا به‌ امر نوح‌ نظم‌ شاهنامه (گشتاسب‌نامه‌) را آغاز كرد و 1000 (بنابر روایاتی 1000 تا 20.000) بيت‌ سرود. پيش‌ از پایان گشتاسب‌نامه به‌ دست‌ بنده‌اي‌ به‌ قتل‌ رسيد.4 فردوسي‌ اثر ناتمام‌ او را به‌ پايان‌ بردو آن‌ را در شاهنامه‌ خود گنجانيد.

گشتاسب‌نامه‌ در بيان‌ سلطنت‌ گشتاسب‌، ظهور زردشت‌ و جنگ‌ مذهبي‌ميان‌ گشتاسب‌ و ارجاسب‌ توراني‌ است‌. از دقيقي‌ قصيده‌ها، غزل‌ها، قطعات‌ و ابيات‌ پراكنده‌اي‌ نيز در كتب‌ تذكره‌، به‌ ويژه‌ لباب‌الالباب‌، مجمع‌الفصحا و كتاب‌هاي‌ ديگر مانند لغت‌ فرس‌ اسدي‌، تاريخ‌ بيهقي‌ و جز آنها باقي‌ مانده‌است‌.5 شيوة‌ او در شعر نظير رودكي‌ است‌ و از الفاظ‌ ساده‌ و معاني‌ طبيعي‌ استفاده‌ كرده‌ است‌.6 قدرت‌ طبع‌ دقيقي‌ در شعر عاشقانه‌ و تصوير جمال‌ و جلوة‌ طبيعت‌ در مقايسه‌ با گشتاسب نامه‌ درخشش‌ بيشتري‌ دارد.7

 

مآخذ:

  1. اقبال‌ آشتياني‌، عباس‌. تاريخ‌ مختصر ادبيات‌ ايران‌. به‌ كوشش‌ ميرهاشم‌ محدث‌، تهران‌: هما، 1376، ص‌ 155.
  2. خانلري‌ (كيا)، زهرا. فرهنگ‌ ادبيات‌ فارسي‌. تهران‌: بنياد فرهنگ‌ ايران‌، 1348، ص‌ 211.
  3. صفا، ذبيح‌الله‌. تاريخ‌ ادبيات‌ در ايران‌. تهران‌: فردوسی، 1363، ج‌ 1، ص‌ 411.
  4. فروزانفر، بديع‌الزمان‌. سخن‌ و سخنوران‌. تهران‌: خوارزمي‌، 1380، ص‌ 29.
  5. صفا. همان. ج‌ 1، ص‌ 412.
  6. زرين‌كوب‌، عبدالحسين‌. از گذشتة‌ ادبي‌ ايران‌. تهران‌: الهدي‌، 1375، ص‌224.
  7. يوسفي‌، غلامحسين‌. «ز چندين‌ عاشقانه‌ شعر دلبر»، يادنامة‌ دقيقي‌ طوسي‌. تهران‌: شوراي‌ عالي فرهنگ‌ و هنر، 1355، ص‌ 35.
ابوالقاسم رادفر