Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دهخدا، علي‌اكبر: (درگذشت 17 اسفند 1334ش)، علامّة علي‌اكبر دهخدا، دانشمند نامدار، اديب، لغت‌شناس، روزنامه‌نگار و شاعر برجستة ايران فرزند خانبابا خان قزويني در 1297ق در محلة سنگلج تهران ديده به جهان گشود و فعاليت‌ روزنامه‌نگاري خود را از دوران جواني آغاز كرد. او نخست نام مستعار «دخو» را براي نگارش مقالات طنزآميز خود برگزيد. دهخدا پس از مراجعت از اروپا به ايران در 1323ق به روزنامه‌نگاري روي آورد و پس از اندكي با عنوان نويسنده و سردبير روزنامة صوراسرافيل كه مديريت آن‌را ميرزا جهانگيرخان شيرازي عهده‌دار بود منصوب شد. اين روزنامه در دوران مشروطيت مقام پر ارجي داشت و هدفش «تكميل معني مشروطيت و حمايت مجلس شوراي ملي و معاونت روستائيان و فقرا و مظلومين» بود. شمارة اول صوراسرافيل روز پنج‌شنبه 17 ربيع‌الاول 1325ق مطابق 30 مه 1907م در 8 صفحه انتشار يافت. از اين روزنامه در مدت 14 ماه جمعاً 32 شماره منتشر شد و پس از پيروزي محمدعلي شاه هنگامي كه دهخدا به سوئيس رفت سرشمارة ديگر با ياري معاضد‌السلطنه پيرنيا منتشر نمود. دهخدا در پايان هر شماره مقالة طنزي با عنوان «چرند و پرند» و با امضاي دخو مي‌نوشت. موضوع آن نقد سياسي و نقد اعمال ستمگران جامعه بود. و با انشايي كاملاً نو و آسان‌ فهم نگارش مي‌يافت. روزنامة صوراسرافيل در 1358ش در تهران تجديد چاپ شد. دهخدا به جز همكاري با صوراسرافيل، مدتي هم سردبيري روزنامة روح‌القدس به مديريت سلطان العلماي خراساني را عهده‌دار شد و ظاهراً يك يا دو شماره از اين روزنامه را در اروپا منتشر نمود (گلين، ص495-496) او از اروپا به استانبول رفت و در آن‌جا با ياري و همكاري آزادي‌‌خواهان ايراني روزنامة هفتگي ديگري به نام «سروش» انتشار داد. اولين شمارة سروش در 12 جمادي‌الآخر 1327 و چهاردهمين شماره در 10 ذي‌قعده 1327ق منتشر گرديد.

به جز مطبوعات ياد شده، دهخدا مدتي در روزنامة مجلس كه مديريت آن‌ را سيد محمدصادق طباطبايي عهده‌دار بود و همچنين روزنامه‌هاي: آفتاب، روزنامه شوري، ايران و پيكار مقالاتي مي‌نوشت. همچنين بعدها با پاره‌اي مجلات از جمله مجلة يغما همكاري قلمي داشت ليكن با آن‌كه در دوران نهضت ملي ايران به ياري مصدق برخاست و فعاليت سياسي مي‌كرد، ديگر به مقاله‌نويسي توجهي نشان نداد. دهخدا روز 7 اسفند 1334ش در تهران درگذشت.

 

مآخذ:

افشار، ايرج. سال‌ شمار زندگاني دهخدا. آينده. 5ش، ص7-9 [پائيز 1358]، ص428-430؛ گلبن، محمد. روزنامه‌نگاري دهخدا در روزنامة روح‌القدس. مجلة آينده. س5 ش7-9 [پائيز 1358] ص490-499؛ رضواني، محمداسماعيل. سروش روم و سروش ري. آينده، س5 ش7-9، ص501، 508؛ دهخدا، علي‌اكبر. ديوان اشعار. به كوشش دكتر محمد دبيرسياقي، تهران، تيراژه  1362، ص شش تا نوزده مقدمه.

فاطمه ارغوان یعقوبی