Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دوتار، سازي از خانوادة سازه‌هاي زه صدا*ي زخمه‌اي كه در برخي از مناطق ايران با نام‌هاي مختلفي شناخته مي‌شود.

اين ساز در مناطق شرق و شمال خراسان، منطقه‌ي كتول در استان گلستان و مناطق شرقي مازندران با نام دوتار، در منطقه‌ي تركمني در استان گلستان به نام تا مديره، توت تار يا دوتار و در كرمانشاه شمالي لرستان با نام تنبور مشهور است. در خراسان قديم نيز اين ساز را تنبور مي‌ناميدند.

دوتار از يك كاسه‌ي طنيني به شكل نيمه گلابي كه روي دهانه‌ي آن صفحه‌ي چوبي قرار مي‌گيرد، دسته‌اي بلند، دستان‌ها، دوگوشي، دو وتر، خرك و سيم‌گير ساخته مي‌شود. تعداد دستان‌هاي دوتار در مناطق مختلف متفاوت است. دوتارهاي شرق خراسان 8 تا 18، در دوتارهاي شمال خراسان 11 تا 12، دوتارهاي تركمني 13، در دوتار كتول 11 و دوتار شرق مازندران 5 تا 8 دستان دارد. تنبور كرمانشاهان نيز داراي 13 تا 14 دستان است. سازهاي خانواده‌ي دوتار را بدون مضراب و با انگشت‌هاي دست مي‌نوازند. در قديم، جنس وترها از ابريشم‌، زه، موي دُم است، سيم فلزي بود و امروزه عموماً سيم فلزي است دوتار را در موارد مختلف به كار مي‌برند. مثلاً تنبور كرمانشاهان و دوتار شرق را بيشتر در تجمعات عرفاني و مجالس ذكر مي‌‌نوازند، از اين رو از حرمت و احترام ويژه‌اي برخوردارند. دوتار شمال خراسان، تركمن حمرا، منطقه‌ي كتول و شرق مازندران را بيشتر در مجالس عروسي و شادماني بكار مي‌بند.

 


مآخذ:

  • اصلاعات اين مدخل از طريق كار ميداني بدست آمده است.
  • مشروح اين اطلاعات در جلد اول دايره‌المعارف سازهاي ايران. محمدرضا درويش منعكس است.

محمدرضا درویشی