Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دولتشاه سمرقندي (حـ 842 ـ 900 ق/ 1438 ـ 1494 م) تذكره‌نويس، شاعر.

امير دولتشاه / غازي سمرقند / علايي سمرقندي از نجيب‌زادگان خراسان، فرزند امير علاءالدوله بختيشاه غازي سمرقندي / اميرعلاءالدولة‌ اسفرايني نديم شاهرخ تيموري (حك 750 ـ 807 ق/ 1349 ـ 1404 م) و عموزادة اميرفيروزشاه بود.1 دولتشاه از جواني داراي طبع و قريحة شاعري بود. اما چون به مسلك درويشان عشق مي‌ورزيد، از پيوستن به دستگاه پادشاهي و آيين خاندانش كناره گرفت و به فقر و قناعت و كشاورزي روزگار گذراند. با اين حال، ‌در طول عمرش از كسب فضايل و كمالات در موطنش هرات غافل نماند.3 چندي هم به دربار سلطان حسين بايقرا (حك 873 ـ 911 ق/ 1468ـ ‌1505 م) رفت و آمد كرد و ميان وي و اميرعليشير نوايي (د 906 ق/ 1500 م) وزير دانش پرور آن پادشاه روابط صميمانه‌اي برقرار شد.4 دوستي ميان وي و اميرعليشير به جايي رسيد كه تأليف تذكرة مشهورش، تذكرةالشعرا / تذكرة دولتشاه را در 892 ق / 1486 م به نام آن وزير به پايان برد. تذكرةالشعرا پس از لباب الالباب* محمد عوفي (د پس از 630 ق) دومين كتاب معتبر فارسي در زندگينامة شاعران به شمار مي‌رود.5 از مآخذ و تذكره‌ها چنين برمي‌آيد كه دولتشاه هنگام تأليف تذكره‌اش نزديك پنجاه سال از عمرش را پشت سر گذاشته بود.6 تذكرةالشعرا كه علي رغم شهرتش اشتباهات تاريخي فراواني دارد، يكبار در اروپا به كوشش ادوارد براون [1]انگليسي ، سه بار در هندوستان و دو بار در ايران به چاپ رسيده است.7

 

مآخذ:

  1. معصومي، بهرام. «دولتشاه سمرقندي»، ادب فارسي در آسياي ميانه؛ دانشنامة ادب فارسي (1). به سرپرستي حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1380، ص424.
  2. نوايي، ميرنظام‌الدين عليشير. تذكرة مجالس النفائس. به سعي و اهتمام علي اصغر حكمت، تهران: كتابفروشي منوچهري، چ1، 1363، ص108.
  3. معصومي، بهرام. همان‌جا.
  4. صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: فردوس، چ10، 1373، ج4، ص533.



[1]. E. Brone.

ابوالقاسم رادفر