Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دينكرد، كتابي بزرگ از مجموع اطلاعات راجع به آموزه‌ها، سنن و آداب و تاريخ و ادبيات زرتشتيان به زبان پهلوي. معناي تحت اللفظي دينكرد "تأليف ديني" است.1 اين اثر شامل 9 كتاب بوده كه كتاب اول و دوم و بخش آغازين كتاب سوم از ميان رفته است.2 تعداد واژگان كل متن را حدود 169000 واژه تخمين زده‌اند.3 دينكرد را مي‌توان حاصل گردآوري و تدوين مطالب مبتني بر اوستا و ترجمه‌هاي آن دانست، كاري كه آذر فرنبغ پسر فرخزاد آغاز و آذرباد ايميدان آن را كامل كرد.4 آذرباد ايميدان بنا به گفتة محققان در سدة 4 ق / 10م مي‌زيسته است، از اين‌رو تاريخ كتاب را مربوط به سدة 9 يا10م دانسته‌اند.5

كتاب سوم دينكرد شامل 420 فصل (كه بيش‌تر فصول كوتاه‌اند) و 73000 واژه است. ارتباطي بين فصول متوالي ديده نمي‌شود. مندرجات كتاب در جهت توجيه مسائل يزدان‌شناسي و فلسفي است. مسئلة اصلي كتاب ثنويت است. در فصولي از كتاب به صاحبان اديان ديگر انتقاد شده است و غالباً عقايد مسلمانان مد نظر بوده است. روش بحث در اين كتاب منطقي است و متن آن به دليل وجود جملات دراز و پر شاخ و برگ و ساختگي دشوار است. 6

كتاب چهارم شامل 4000 كلمه و منتخبي از آئين نامة آذر فرنبغ فرخزادان و شبيه به كتاب سوم است. در آغاز كتاب شرح آفرينش امشاسپندان و سپس اشاره به شاهاني كه از دين مزديسني پشتيباني كردند و آن‌گاه از موجودات گيتي سخن رفته است. سبك آن نيز دشوار است. رد پاي آثار يوناني و هندي را در اين كتاب مي‌توان ديد.7

كتاب پنجم شامل 6000 واژه است و از دو بخش اصلي تشكيل شده: 1) پاسخ‌هاي آذر فرنبغ فرخزادان به يعقوب پسر خالد كه سؤالاتي در مورد دين زرتشتي مطرح كرده بود؛ 2) پاسخ به 33 پرسش بخت ماري مسيحي در مورد امور ماوراءالطبيعه، الهام ايزدي پرستش وآئين‌هاي زرتشتي.8 

كتاب ششم در واقع اندرزنامه‌اي است داراي 23000 واژه. اين كتاب مجموعه‌اي از كلمات قصار اخلاقي و مذهبي با بيان وظايف، سنت‌ها و رسوم است كه از دانايان پيشين، پوريوتكيشان، به جا مانده است. كتاب ششم از نظر موضوع، قالب و طرزبيان داراي ارزشي والاست.9 كتاب هفتم شامل حدود 16000 واژه و بر اساس متن اصلي و ترجمة سه نسك اوستايي است. اين كتاب حاوي داستان كامل زندگي زرتشت و حوادث پس از او تا پايان جهان و نيز سه موعود زرتشتي است.10

كتاب هشتم داراي ارزش ويژه‌اي است، زيرا شامل خلاصه‌اي از محتويات اوستاي ساساني است كه به 3 بخش 7 فصلي تقسيم مي‌شود. بحث مهم ديگر آن مربوط به قوانين جزا و زمين‌هاي زراعتي است.11 كتاب نهم داراي 28000 واژه است و شرح و تفسير سه نسك اوستا از نسك‌هاي گاثاهاست.12

4 نسخه از دينكرد در دست است كه كامل‌ترين آن‌ها در 1659م كتابت شده است.

 

مآخذ:

  1. تفضلي، احمد. تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 128.
  2. Gignoux, Ph. «Dēnkard», Encyclopaedia Iranica. 1996, Vol. VII, P. 285;
    تفضلي، همانجا؛ عفيفي، رحيم. اساطير و فرهنگ ايران در نوشته‌هاي پهلوي. تهران: 1374، ص 521.
  3. West, E. W. Pahlavi Literature. Grundriss der Iranischen Phiologic, Strassburg: P. 91
  4. Ibid;
    تفضلي، همانجا.
  5. De Menasce, J. P. «Zoroastrian Pahlavi Writing», The Cambridge History of Iran. Vol. III(2). ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, P. 1170.
  6. Gignoux. Ibid. Vol. VII, PP. 285-286; West. Ibid;
    تاواديا، ج. زبان و ادبيات پهلوي، فارسي ميانه. ترجمة س. نجم آبادي، تهران: دانشگاه تهران، 1348، ص 56-57؛ تفضلي. همان. ص 131-132.
  7. West. Ibid. P. 22;
    تفضلي. همان. ص 133؛ تاواديا. همان. ص 62-63.
  8. Gignoux. Ibid. Vol. VII, P. 286; West. P. 93;
    تفضلي. همان. ص 134؛ تاواديا. همان. ص 72-75.
  9. West. Ibid. P. 94;
    تاواديا. همان. ص 75-76.
  10. West. Ibid. P. 95; De Menasce. Ibid. P. 1172;
    تفضلي. همان. ص 135-136.
  11. تفضلي. همان. ص 137-138.
  12. تفضلي. همان. ص 138-139؛
    West. Ibid. P. 98
ندا اخوان اقدم