Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دُرّة‌ نادره‌، كتابي‌ به‌ فارسي‌ اثر ميرزا مهدي‌خان‌ استرآبادي‌ متخلص‌ به‌ كوكب‌ و كوكبي‌ (د ح‌1175-1180ق / 1761-1766م)، در بيان‌ تاريخ‌ سلطنت‌ نادرشاه‌ افشار (حك‌ 1148ـ1160ق / 1735-1747م) و وقايع‌ دورة‌ استيلاي‌ افاغنه‌ و حوادث‌ پس‌ از كشته‌ شدن‌ نادر و احوال‌ اعقاب ‌و اخلاف‌ او.

مهدي‌خان‌ همراه‌ پدرش‌ از استرآباد به‌ اصفهان‌ رفت‌ و به‌ كسب‌ دانش‌هاي‌ رايج‌ در آن‌ دوره‌ پرداخت‌. پس‌ از مدتي‌گوي‌ سبقت‌ را از اقران‌ ربودو سرآمد منشيان‌ دربار نادرشد. او علاوه‌ بر اين‌ كتاب‌، منشآت‌ و جهانگشاي‌ نادري‌ را نيز نوشت‌، اما درّة‌ نادره‌ مهم‌ترين‌ اثر اوست.1

نويسنده‌ در تحرير درّة نادره، تاريخ‌ وصاف‌*، تأليف‌ وصاف‌ الحضره‌ را الگوي‌ خود قرار داده‌ بوده است‌. اما تقليد او از اين‌ کتاب يك‌نواخت‌ نيست‌، چنان‌ كه‌ در مواردي‌ عبارات‌ آن‌ بر تاريخ‌ وصاف‌ و در مواضعي‌ عبارات‌ تاريخ‌ مذكور بر آن‌ برتري‌ دارد. جز آن‌ از كليله و دمنه*، سندبادنامه*، مرزبان‌نامه*، گلستان* و نفثة‌المصدور* نيز به‌ طور مستقيم‌ يا غيرمستقيم‌ متأثر بوده‌ است‌.2 درّة‌ نادره‌ مشكل‌ترين‌ و متكلف‌ترين‌ متن‌ به‌ نثر مصنوع‌ فارسي‌ به‌ شمار مي‌رود. در اين‌ اثر معني‌ فداي‌ لفظ‌ و لفظ‌ شهيد صنايع‌ ادبي‌ شده‌ است.3

طبع انتقادي اين كتاب به كوشش جعفر شهيدي در سلسله انتشارات انجمن آثار ملي صورت گرفته و مصحح خلاصه‌اي از متن كتاب را نيز براي استفاده علاقه‌مندان به پايان كتاب افزوده است.4

 

مآخذ:

  1. مصاحب‌، غلامحسين‌. دايرة‌المعارف‌ فارسي‌. تهران‌: فرانكلين‌، 1381، ج‌1، ص‌974؛ احمدي‌، احمد ؛ رزمجو، حسين‌. سيرسخن‌. مشهد: باستان‌، 1345، ج‌1، ص‌158.
  2. شهیدی، جعفر. مقدمه بر درّة‌ نادرة مهدی استرآبادی.. تهران‌: انجمن‌ آثار ملي‌، 1341، ص‌ يدیه و يط‌ (مقدمه‌).
  3. انوار، عبدالله. مقدمه بر جهانگشاي‌ نادري‌ مهدی استرآبادی. تهران‌: انجمن‌ آثار ملي‌، 1341، ص‌ نُه ‌(مقدمه‌).
  4. طبري، محمدعلي. زبدةالآثار. تهران: اميركبير ، چ1، 1372، ص 196.
ابوالقاسم رادفر