Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

دیوان البسه، کتابی است به شعر که مولانا نظام‌الدین محمود بن امیراحمد قاری یزدی، شاعر و نویسنده قرن نهم هجری، سروده است. نظام‌الدین که در زمان شاهرخ تیموری، در شیراز زندگی می‌کرد، ظاهراً در 852 یا 853 ق/ 1448- 1449م، درگذشته است. در آن دوره نوعی شعر هزل‌آمیز و طنز، حاوی وصف اسامی غذاها و یا لباس‌ها به وجود آمده بود. مثلاً شاعری به نام ابواسحق (بسحق اطعمه) اسامی غذاهای گوناگون را در دیوان شعری سروده است. خود نظام‌الدین نیز رساله‌ای درمورد اسامی غذاها دارد، اما اهمیت نظام‌الدین به خاطر دیوان البسه اوست. در این کتاب که تماماً به شعر سروده شده، اسامی انواع پارچه‌ها، لباس‌ها، رنگ و طرح‌های آن‌ها و مانند آن بیان و توصیف شده است. این کتاب را نخستین بار میرزا حبیب اصفهانی از روشنفکران و فرانسه‌دانان ایرانی مقیم استانبول که برخی او را در هزل‌سرایی عبید زاکانی ثانی شمرده‌اند، در 1303ق/ 1886م، در چاپخانه ابوالضیاء استانبول در 207 صفحه به چاپ رساند.1 در 1359ش/ 1980م، محمد مشیری، مجدداً همان چاپ پیشین را در تهران به چاپ رساند. در دیباچه ابتدایی کتاب که نظام‌الدین قاری نوشته، علت سرودن این اشعار را شرح داده، کار خود را به تبع دیوان اطعمه شیخ ابواسحق دانسته و گفته : "از او کشکینه و از ما پشمینه". اشعار به صورت، غزل، قصیده، رباعی، قطعه، و مانند آن سروده شده است. جنگ نامه موئینه و کتان، مناظره طعام و لباس، آرایش نامه، جنگ صوف و کُمُخا [نوعی نعلین]، اسرار ابریشم، قصه دزد رخت، مکتوب صوف به اطلس، فرمان نشان کلاه نوروزی، نام برخی از این اشعار است. در پایان کتاب فرهنگ الفبایی تعدادی از واژه‌های به کار رفته در کتاب آمده است. از آنجا که معانی دقیق بسیاری از این واژه‌ها، هنوز بر محققین روشن نشده است، جا دارد که تمامی این واژه‌ها، در تصحیح و چاپی تازه و با مقابله با متون دیگر شرح داده شود.2

 

مآخذ:

  1. نفیسی، سعید. تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی. انتشارات فروغی، 1363، ج1، ص320؛ صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. انتشارات فردوسی، 1363، ج4، ص195- 198.
  2. یادداشت مؤلف.
محمدرضا چیت‌ساز