Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

رابعة قُزداري (سدة 4ق / 10م)، شاعر پارسي گوي و عارف.

رابعه مشهور به مگس رويين تن و ملقب به زين العرب بنت كعب، امير عرب تبار بلخ، از مردم قُزدار و معاصر رودكي بود. تذكره‌ها او را نخستين زن شاعر فارسي گوي شناخته‌اند.1 او از مبتكران و كامل كنندگان قالب‌هاي غزل، قطعه و قصيده به شمار مي‌رود.2 رابعه مانند ساير دختران بزرگان و اميران آن دوره دانش و ادبيات را در خانه و نزد استادان خصوصي آموخته بود. داستان دلبستگي وي به بكتاش، غلام ترك نژاد حارث برادرش، در يكي از مثنوي‌هاي عطار آمده است. پس از اينكه حارث از آن آگاه شد، او را به قتل رساند.3 ابوسعيد ابوالخير و جامي عشق رابعه به بكتاش را، عشق حقيقي و غير مجازي دانسته‌اند. رضاقلي خان هدايت داستان عاشقانة او را به نام گلستان ارم به نظم آورده است.4 رابعه در نظم عربي و شعر فارسي هر دو بسيار ماهر بود و در فضل و كمال بر مردان برتري داشت.5 افزون بر داشتن طبع قوي، در صنايع شعري و علم عروض نيز متبحّر بود.6 اشعار برجاي ماندة او شامل هفت غزل، چهار دوبيتي، دو مفرد و در مجموع 55 بيت است.7

 

مآخذ:

  1. رجبي، ‌محمدحسن. مشاهير زنان ايراني و پارسي گوي. تهران: سروش، 1374، ص 101.
  2. آتشين. «رابعة قزداري بلخي»، دانشنامة افغانستان. به كوشش حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي‌، چ 1، 1378، ص 422.
  3. مشير سليمي‌، علي اكبر. زنان سخنور. تهران: علمي‌، 1335، دفتر اول، ص 199ـ 200؛ مصاحب، غلامحسين. دايرة‌المعارف فارسي. ج 1، ص 1046.
  4. مدبّري، محمود. شرح احوال و اشعار شاعران بي ديوان. تهران: پانوس، 1370، ص 73.
  5. عوفي، ‌محمد. لباب الالباب. ‌به كوشش سعيد نفيسي، تهران:‌ابن سينا، علمي‌، ‌1335، ص 294.
  6. صدر كشاورز، ‌محمدعلي. از رابعه تا پروين. تهران: بي نا، 1334، ص 127.
  7. مدبّري. همانجا.

    نيز نك: صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 2، 1335، ج 1، ص 452ـ 454؛ نوابي، ‌غلام حبيب. رابعة بلخي. بلخ: نوبهار، 1330.
ابوالقاسم رادفر