Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

راهنماي كتاب، نخستين نشرية علمي و جدّي كتاب‌شناسي در ايران، اين مجله را انجمن كتاب تأسيس كرد و نخستين شمارة آن در بهار 1337ش و آخرين شماره در اسفند 1357 منتشر گرديد به اين ترتيب اين نشرية مهم مدت 21 سال دوام آورد. صاحب امتياز اين مجله دكتر احسان يارشاطر و مدير آن ايرج افشار بود، ليكن دكتر يارشاطر هيچ‌گاه در امور مجله مداخله نداشت و ادارة كليه امور اعم از علمي و اداري در اختيار افشار بود. هر چند ترتيب انتشار مجله ماهانه ذكر شده، ليكن گاه به صورت فصلي، برخي مواقع دو ماه يك بار و گاه ماهانه و حتي يكي دو بار به صورت دو شماره در سال انتشار يافته است. در سال اول جمعاً 4 شماره و سال دوم 5 شماره از اين نشريه منتشر گرديده است.

اين نشريه در سال‌هاي نخست زير نظر راهنماياني از استاداني چون: احمد آرام، جمال‌زاده، مسعود كيهان، دكتر محمود صناعي، دكتر غلامحسين مصاحب، دكتر يحيي مهدوي و سعيد نفيسي انتشار پيدا مي‌كرد. در برخي شماره‌ها نام هيأت راهنمايان به چاپ رسيده است. اين مجله در طول انتشار چند سردبير عوض كرد: نخست دكتر مصطفي مقّربي سردبير آن بود پس از آن به تناوب مدتي دكتر جعفر شعار، دكتر عبدالحسين زرين‌كوب، دكتر مهدي محقق و محمد روشن هر يك چندي سردبير مجله شدند از سال 50 به بعد امور مديري و سردبيري كلاً در اختيار ايرج افشار بوده است.

راهنماي كتاب در اساس به منظور معرفي كتب جديد منتشره و انتقاد از آن‌ها تأسيس شده  و به‌طوري ‌كه از سرمقالة نخستين شماره بر‌ مي‌آيد مقصود انجمن كتاب از راه‌اندازي اين مجله آن بود كه خوانندگان و پژوهشگران بدانند چه نوشته‌ها و كتاب‌هايي در رشته‌هاي مورد نظر آن انتشار يافته و كدام در خور مطالعه است و سپس با بررسي و نقد آثار مورد نظر، كمكي در راه بهبود آثار انتشار منتشره در ايران انجام شود. هر شمارة مجله در سال‌هاي نخست شامل سه جزء اصلي بود: 1- معرفي اجمالي كتاب‌ها 2- انتقاد كتاب 3- اخبار و اطلاعات عمومي دربارة كتاب. در فصلي هم به معرفي كتب دانشمندان خارجي دربارة ايران مي‌پرداخت و بخش ديگر منتخبات كتاب‌هاي تازه بود. اما مهم‌ترين قسمت اين مجله همواره بخش انتقاد كتاب‌هاي تازه بود و اساسي‌ترين مقالات در اين قسمت درج شده است. بخش فهرست كتاب‌هاي جديدالانتشار به پيروي از شيوه‌هاي مورد قبول كتاب‌شناسان معمولاً به ترتيب زير بود: كتاب‌هاي عمومي، تاريخ و سرگذشت، جغرافيا و سفرنامه، فلسفه و علوم اجتماعي، ادبيات خارجي، تحقيقات ادبي، متون فارسي، شعر فارسي، ادبيات معاصر ايران، زبان آموزي، پزشكي و بهداشت، اديان و مذاهب، كودكان و نوجوانان.

فصلي از مجله هم اختصاص به درج شرح حال‌هاي خودنوشت فضلا  و دانشمندان معاصر داشت. اين گروه به درخواست دفتر مجله، زندگي‌نامة خود را نوشته‌اند و همراه با تصاوير آنان به تدريج در نشريه به چاپ رسيده است.

مطالب اين بخش، اينك در زمرة منابع اصلي احوال اين دسته از دانشمندان معاصر به شمار مي‌رود. مجلة راهنماي كتاب سرانجام پس از 21 سال انتشار نسبتاً منظم و با نشر آخرين شماره در اسفند 1357ش تعطيل و پروندة آن بسته شد. نشرية فوق در عصر خود يكي از ارزنده‌ترين و مفيدترين مجلاتي بود كه در دسترس اهل تحقيق قرار مي‌گرفت و با تأثيري كه همواره از خود بر جاي ‌مي‌نهاد در بهبود كيفيت كتب منتشره اثري عميق بر جاي گذاشته است.

 

مآخذ:

دوره‌هاي مختلف مجلة راهنماي كتاب. موسي‌زاده فصيح، يوسف. فهرست ده سالة راهنماي كتاب. تهران: 1349، مقدمه؛ قاسمي، سيدفريد. مطبوعات كتابگزار. تهران: خانة كتاب، 1382، ص132-170.

سیدعلی آل‌داود