Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

رزم‌آرا، حاجعلي (1319ق / 1901م-1329ش)، رجل سياسي و نظامي و نخست‌وزير دورة پهلوي دوم.

در خانواده‌اي نظامي در تهران به دنيا آمد و تحصيلات خود را در ايران و در مدرسة نظام مشيرالدوله (حسن پيرنيا) به پايان برد. سپس به دانشكدة افسري سن سير در فرانسه رفت1 و پس از بازگشت، مناصب مهمي را در ارتش عهده‌دار گرديد.2 او در 1316ش «ادارة جغرافيايي ارتش» را بنيان نهاد.3

رزم آرا از 1321 تا 1329ش 3 بار رياست «ستاد مشترك ارتش» را بر عهده داشت4 و در 5 تير همان سال به مقام نخست‌وزيري رسيد.5 برنامة كابينة رزم‌آرا عبارت بود از: تشكيل انجمن‌هاي ايالتي و ولايتي، بهبود وضعيت اقتصادي و پايين آوردن هزينة زندگي و برنامة تمركززدايي دولت.6 اما دولت او با مخالفت‌هاي گوناگون، از جمله از سوي دربار مواجه شد7 و سرانجام در 16 اسفند ماه همان سال به ضرب گلولة خليل طهماسبي عضو گروه فداييان اسلام،* به قتل رسيد.8 سپهبد رزم‌آرا چند جلد كتاب در زمينة جغرافياي نظامي ايران تأليف كرده است.

 

مآخذ:

  1. خاطرات و اسناد سپهبد حاجعلي رزم آرا. به كوشش كامبيز رزم آرا و كاوة بيات، تهران: شيرازه، 1382، ص 17-47.
  2. عظيمي، فخرالدين. بحران دموكراسي در ايران. ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوي و بيژن نوذري، تهران: البرز، 1374، ص 307.
  3. قدس، محمودرضا. «ظهور و سقوط سپهبد رزم آرا». ترجمة علي ميرزايي، نگاه نو. فروردين ـ ارديبهشت 1372، ش 13، ص 31.
  4. همان.
  5. عاقلي، باقر. نخست‌وزيران ايران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامي. تهران: جاويدان، 1374، ص 692.
  6. عظيمي. همان. ص 309؛ عاقلي. همان. ص 694-695.
  7. براي اطلاع از نحوة اجرا و نتايج برنامه‌هاي دولت رزم‌آرا و مخالفت‌هاي بر ضد او، نك: آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب. ترجمة محمدابراهيم فتاحي و احمد گل‌محمدي، تهران: نشر ني، 1377، ص 324-327؛ عظيمي. همان. ص 312-332؛ قدس. همان. ص 36-46؛ رزم‌آرا در دوران نخست‌وزيري مخفيانه مشغول مذاكره با مقامات شركت نفتي ايران و انگليس براي انعقاد قرارداد جديد نفتي بود. براي اطلاع از اين ماجرا، نيز نك: علم، مصطفي. نفت، قدرت و اصول. ترجمة غلامحسين صالحيار، تهران: چاپخش، 1377، ص 115-138.
  8. عراقي، مهدي. ناگفته‌ها، خاطرات شهيد حاج مهدي عراقي. به كوشش محمود مقدسي، مسعود دهشور، حميدرضا شيرازي، تهران: رسا، 1370، ص 79-80؛ عده‌اي بر اين عقيده‌اند كه در ترور رزم آرا دربار نيز شركت داشته است. براي آگاهي بيشتر، نك: تركمان، محمد. اسرار قتل رزم آرا. تهران: رسا، 1370؛ مصور رحماني، غلامرضا. كهنه سرباز، خاطرات سياسي و نظامي. تهران: رسا، 1365، ص 353-358.
موسی‌خان، محمدمهدی