Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

رسالة قُشَيريه، رساله‌اي به زبان عربي در تصوف، تأليف عبدالكريم بن هوازن قشيري [376-465ق]. 

اين رساله دربارة عقايد، اصول و مبادي صوفيه و از معتبرترين آثار در تصوف است.1 مؤلف آن از فقها، ادبا و صوفيان مشهور خراسان در سدة 5 ق / 11 م به شمار مي‌رود.2 قشيري در 437 ق / ؟م نگارش اين رساله را آغاز كرد و در اوايل 438 ق آن را به پايان برد. رساله قشيريه شامل دو فصل و 54 باب است. فصل نخست در بيان عقايد صوفيان در مسائل اصول و فصل دوم، ‌نتيجه و تلخيصي از فصل پيشين است.3 قشيري در اين رساله ابتدا به اجمال احوال مشاهير صوفيه از ابراهيم اَدهم (د 161 / 162 ق / ؟م) تا ابوعبدالله رودباري (د 322 / 323 ق/ ؟م) را آورده است.4 سپس به تفسير 50 اصطلاح و تعبير صوفيه مي‌پردازد و توضيحاتي دربارة هر يك از آن‌ها به دست مي‌دهد.5 از ميان اين اصطلاحات و تعابير مي‌توان به: ‌قبض و بسط، هيبت و انس، ‌تواجد و وجه و وجود، ‌جمع و تفريق، ‌فنا و بقا و صحو و سكر اشاره كرد.6 اين رساله شروحي دارد، از جمله شرحي به عربي از شيخ الاسلام زكريا انصاري (926 ق / 1519 م) با عنوان، احكام الدلالة علي تحرير الرسالة و شرحي به فارسي كه سيد محمد گيسودراز (د 825 ق/ 1421 م) صوفي بزرگ چشتي آن را نوشته است.7 از رسالة قشيريه ترجمه‌هايي نيز به فارسي صورت گرفته است. به طور نمونه، خواجه امام ابوعلي بن احمد عثماني از شاگردان مؤلف آن را به فارسي برگرداند. همين برگردان را ابوالفتح عبدالرحمان نيشابوري در 550 ق / ؟م تصحيح كرد.8 استاد فقيد، بديع‌الزمان فروزانفر نيز آن را به فارسي برگردان و در تهران به چاپ رسانده است.

 

مآخذ:

  1. زرين‌كوب، عبدالحسين. ارزش ميراث صوفيه. تهران: اميركبير، چ 4، 2536 (1356)،‌ص 133.
  2. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي ، چ 3، 1381، ج 1، ص 27 (ذيل ابوالقاسم قشيري)
  3. فروزانفر، ‌بديع‌الزمان. ترجمة رسالة قشيريه. تهران: انتشارات علمي و فرهنگي ، چ 2، 1361، ص 14 (مقدمه)، 68.
  4. زرين‌كوب، عبدالحسين. همان‌جا.
  5. فروزانفر ، بديع‌الزمان. همان، ص 69.
  6. نفيسي، ‌سعيد. سرچشمة تصوف در ايران. تهران: فروغي ، 1343، ص 106.
  7. فروزانفر. همان، ص 72.
  8. طبري، محمدعلي. زبدةالآثار. تهران: اميركبير ، چ 1، 1372، ص 207.

    و نيز نگ: رضايتي كيشه خاله، محرم. تحقيق در رسالة قشيريه با تأملي در افكار و آثار امام قشيري. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، 1384.
ابوالقاسم رادفر