Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

روزنامة انجمن تبريز، با پيروزي مشروطه‌خواهان افزون بر تهران در استان‌ها و شهرستان‌هاي ايران نشرياتي چند قدم به عرصه نهادند كه از جملة آن‌ها روزنامة «ارگان انجمن ايالتي تبريز» بود. نخستين شمارة آن با عنوان «روزنامة ملي» و «جريدة ملي» به تاريخ غرة رمضان 1324ق در تبريز در يك صفحه به چاپ رسيد، شمارة دوم آن با عنوان «روزنامة ملي» در 6 رمضان 1324ق چاپ و منتشر شد، از شمارة سوم در دو صفحه چاپ مي‌شد. اين نشريه تا شمارة 9 (4شوال 1324ق) عنوان «روزنامة ملي» داشت و از شمارة 10 (7 شوال 1324) با عنوان «جريدة ملي» به چاپ مي‌رسيد، از شمارة 24 از 2 صفحه به 4 صفحه افزايش يافت و هر هفته 2 شماره از آن چاپ و منتشر مي‌شد. از شمارة 38 (18ذيحجة 1324ق) بار ديگر عنوان نشريه تغيير يافته و به نام «انجمن» منتشر شد، نامي كه از آن بعد تا پايان حيات خود (1327ق) حفظ كرد. در آغاز انتشار روزنامه هفته‌اي دو بار بود و بعد به سه بار در هفته و بالآخره از شمارة 145 به بعد هفته‌اي چهار شماره از نشريه انتشار مي‌يافت. اكثر شماره‌هاي اين نشريه به صورت چاپ سنگي منتشر مي‌شد و برخي از شماره‌هاي آن (106-110 سال اول و هم‌‌چنين از تاريخ 4 صفر 1326ق به بعد تا 16 جمادي‌الاول 1326ق يعني 32 شماره و در مجموع 37 شماره از روزنامه) چاپ سربي بود.

در سال اول فعاليت مجموعاً 149 شماره از نشريه انتشار يافت و در سال دوم 64 شماره و در سال سوم (از 28 رجب 1326ق) با شماره مسلسل جديد از 1- 60 منتشر شده كه در باز چاپ آن توسط كتابخانة ملي با شمارة 46 (9 جمادي‌الاول 1327) به پايان مي‌رسد كه جمعاً با احتساب شمارة اول كه با دو نام منتشر شده است 254 شماره از روزنامة انجمن‌ تبريز با عناوين ياد شده به چاپ رسيده است.

 روزنامه در طول دوران انتشار سه مدير داشت:  

نخست: ميرزا علي اكبرخان مدير شماره‌هاي 7 تا 148.

دوم: مشهدي اسمعيل مدير روزنامه از شمارة 149 آخرين شماره از سال اول و 32 شمارة دورة اول سال دوم.

سوم: آقا محمد آقا معين‌التجار كه از شمارة يك دورة دوم سال دوم در سرلوح نام او به عنوان مدير ذكر شده است سپس روزنامه تعطيل شد تا اين‌كه در 28 رجب 1326ق اولين شمارة سال سوم نشر آن دوباره شروع و تا 9 جمادي‌الاول 1327ق به طور قطع انتشار يافته است.

روزنامة انجمن تبريز برجسته‌ترين و مشهورترين روزنامة ايالتي (استاني) است كه در حقيقت ارگان انجمن ايالتي آذربايجان محسوب مي‌شود.

در ميان مجموعه شماره‌هاي روزنامة انجمن‌ تبريز با اخبار فراواني دربارة حوادث سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور در آغاز مشروطيت روبرو هستيم و افزون بر آن در برخي از شماره‌هاي روزنامه با اسناد و نوشته‌هاي كوتاه يا لايحه، تلگرام‌هاي عمدة مراجع عتبات عاليات و رسائلي مواجه مي‌شويم كه در مطالعة تاريخ انديشة سياسي داراي ارزش فوق‌العاده‌اي است.

سال سوم انتشار روزنامة انجمن تبريز داراي ارزش ويژه‌اي است چرا كه در ايام استبداد صغير تنها نشريه‌اي است كه در ايران منتشر مي‌شد و دولت استبداد تمامي نشريات را توقيف كرده بود و اجازة نشر به آن‌ها نمي‌داد و هم‌چنين از ورود نشريات چاپ خارج از ايران چون حبل‌المتين جلوگيري مي‌كرد، از اين‌رو اخبار مندرج در اين روزنامه از هر حيث داراي ارزش خاصي است.

 

مآخذ:

روزنامة انجمن تبريز/ تجديد چاپ از كتابخانة ملي جمهوري اسلامي ايران با همكاري استانداري آذريايجان شرقي (2جلد) 1374-1376.

ج اول: سال اول و سال دوم، دورة اول شماره 1-14، 1374.

ج2: سال دوم، دورة اول شمارة 15-32؛ دورة دوم سال دوم  شمارة 1-132؛ سال سوم، شمارة 1-46، 1376.

جمشید کیانفر