Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

رژي، امتياز بهره‌برداري انحصاري توتون و تنباكوي ايران.

ناصرالدين شاه در جريان سفر 1306ق / 1888م به اروپا امتياز رژي را طبق توافق‌نامة پانزده ماده‌اي با تالبوف[1]، يهودي تبعة انگلستان و صاحب كمپاني رژي، در ازاي پرداخت مبلغ 15 هزار ليره و براي مدت پنجاه سال واگذار كرد.1 به موجب اين قرارداد، خريد و فروش تنباكو جز «براي مصرف يوميه» بدون اجازه كمپاني رژي ممنوع اعلام شد.2 قرارداد تا 1308ق / 1890م كه شركت رژي با سرمايه‌اي حدود 650000 ليره در ايران آغاز به كار كرد، محرمانه ماند.3 به‌دنبال اعتراض تجار، روشنفكران، تودة مردم و روحانيون و برخي رجال سياسي4 و سرانجام فتواي «اليوم استعمال تنباكو و توتون بأي نحو كان در حكم محاربه با امام زمان (عج) است»، منسوب به ميرزاي شيرازي،5 و تلاش افرادي چون سيد جمال‌الدين اسدآبادي، ناصرالدين شاه ناچار به لغو قرارداد شد (1309ق / 1890م).

اعتراض عليه رژي را جنبشي ضد استبداد و ضد استعمار و پيش درآمد نهضت مشروطه مي‌دانند.6

 

مآخذ:

  1. كدي نيكي (2536). تحريم تنباكو در ايران. ترجمة شاهرخ قائم مقامي، تهران: كتب جيبي، ص    .
  2. كربلايي، شيخ حسن (بي‌تا). تاريخ الدخانيه. تصحيح ابراهيم دهگان، اراك: فروردين، ص    .
  3. كرماني، ناظم‌الاسلام (1361). تاريخ بيداري ايرانيان. تهران: اميركبير، ص 37-38.
  4. آدميت، فريدون (1360). شورش بر امتياز رژي. تهران: پيام، ص 10، 11، 13، 20، 62، 63 و 75.
  5. مستوفي، عبدالله (1371). شرح زندگاني من. تهران: زوار، ج 1 / ص 472؛ دولت‌آبادي، يحيي (1371). حيات يحيي. تهران: عطار، ص 109.
  6. كسروي، احمد (1346). انقلاب مشروطه. تهران: اميركبير، ج 1 / ص    .

[1]. Talbotw

غلامرضا زعیمی