Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

زاگرس، بزرگترين واحد ناهمواري‌ ايراناست به طول تقريبي 1350 كم كه از شمال غربي ايران از حدود مرزهاي جنوبي آذربايجان غربي آغاز و تا گسل ميناب در استان هرمزگان و در شمال تنگه هرمز امتداد مي‌يابد كوهستان زاگرس از نوع چين خوردگي‌هاي ژورايي با چين‌هاي ساده و منظم هستند و مجموعاً  یک پنجم مساحت كشور ايران را تشكيل مي‌دهد.1

بلندي‌هاي سلسله كوه زاگرس از مركز به سوي باختر (جلگه خوزستان) به تدريج كاهش كاهش مي‌يابد و به صورت ناهمواري‌هاي پلكاني و تپه‌هاي كم ارتفاع و جلگه‌هاي پست كناره ديده مي‌شود. پهن‌ترين قسمت زاگرس در استان فارس و در حوالي ْ54 طول شرقي، حدود 275 كم و باريكترين آن در امتداد رود دز به طول تقريبي 125 كم قابل مشاهده است.2

در برخي از منابع طول اين واحد كوهستاني را از مريوان تا بندرعباس حدود 1400 كم و حداكثر پهناي آن را در امتداد نصف‌النهار شيراز حدود 360 كم مي‌دانند.3 اين واحد بزرگ كوهستاني ايران كه همچون قوسي عظيم سراسر غرب، جنوب غربي و جنوب ايران را دربرگرفته، به دو قسمت زاگرس مرتفع و زاگرس چين خورده قابل تقسيم است. در قسمت زاگرس مرتفع كه در شمال غربي اين سلسله جبال قرار دارد، پهنه‌هاي هموار وجود ندارد؛ اما قله‌هاي بلند نظير زردكوه بختياري به ارتفاع 4287 م، اشتران كوه به ارتفاع 4050 م، ميش پرور به ارتفاع 3606 م و پَررو (پَرو) (Parro) به ارتفاع 3357 درآن ديده مي‌شود. زاگرس چين خورده يا زاگرس داخلي، قسمتي ديگر از كوههاي زاگرس است كه در جنوب اين واحد كوهستاني قرار دارد. جهت چين‌هاي اين قسمت از زاگرس، عموماً شمال باختري- جنوب خاوري با دره‌هاي وسيع و باز استكه تا بندرعباس ادامه داشته و در آنجا به صورت باختري- خاوري در مي‌آيد. بلندترين كوه اين قسمت «دانا» است كه 4409 م ارتفاع دارد.4

بارزترين ويژكي كوه‌هاي زاگرس چين خوردگي و رشته رشته بودن آنهاست. خصوصيات رشته‌اي بسيار منظم زاگرس فقط در بعضي قسمت‌ها اندكي نامنظم به نظر مي‌آيد. اين رشته كوه يا احتساب رشته‌كوه‌هاي مكران به بيشت از 1800 كم نيز مي‌‌رسد كه يكي از بهترين نمونه‌هاي توده كوهستان چين خورده و يكپارچه روي زمين است.5

كوه‌هاي زاگرس همچون ديوان‌اي‌ عظيم در برابر جريان هوايي كه از جانب غرب به سوي فلات ايران مي‌شود و واقع به خشكي فلات مركزي ايران كمك مي‌‌كند؛ اما در جبه‌هاي غربي اين كوهستان، به ويژه در ارتفاعات، ريزش برف و باران، موجب سرسبزي، به وجود آمدن جريان‌هاي سطحي و زير زميني آب و روان شدن رودخانه‌هاي پرآبي نظير سفيدرود، كرخه، كارون، زاينده رود، زهره، جراحي و رود مند در پهنه‌اي شده است كه بخش وسيعي از حوضة بزرگ آبريز درياي عمان و خليج فارس را تشكيل مي‌دهد.7

در مجموع كوهستان‌هاي زاگرس تاثير بسياري بر اقليم ايران و شكل‌گيري دشت‌هاي آبرفتي، جلگه‌هاي حاصلخيز و در نتيجه ايجاد مشاغل مختلف و سكونت‌گاههاي روستايي، عشايري و نيز شهري در منطقه وسيعي از كشور ايران شده است؛ به گونه‌اي كه نيمي از استان‌ها و شهرها و مناطق آباد و مسكوني ايران در امتداد اين واحد كوهستاني قرار دارند.8


مآخذ:

  1. سازمان نقشه‌ برداري كشور. اطلس ملي ايران (اطلس زمين‌شناسي). نگارش دوم. چ1. تهران: سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور (سازمان نقشه‌ برداري كشور). 1382. ص 4.
  2. همان. همان جا.
  3. علايي طالقاني، دكتر محمود. ژئومرفولوژي ايران. چ3. تهران: نشر قومس، 1384، ص 144.
  4. همان. همان جا.
  5. اهلرز، پروفسور دكتر اكارت. ايران: مباني يك كشورشناسي جغرافيايي. ترجمه دكتر محمدتقي رهنمايي. ج1: جغرافياي طبيعي. چ1. تهران: مؤسسه جغرافيايي و كارتوگرافي سحاب، 1365، ص 76 و 77.
  6. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور (حوضه آبريز خليج فارس ودرياي عمان). ج4. چ1. تهران: سازمان جغرافياي (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح). 1384. ص1.
  7. منبع 1. صص 11- 9.
  8. مستوفي الممالكي، دكتر رضا. شهر و شهرنشيني در بستر جغرافيايي ايران. چ1 تهران: مركز انتشارات علمي دانشگاه آزاد اسلام، 1380. صص 67 و 68.