Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین
زين‌العابدين مراغه‌اي، نويسنده و روزنامه‌نويس. 

پدرش مشهدي علي نام مردي بازرگان بود. نياكانش از كُردهاي شمال ساوجبلاغ (مهاباد) و از خوانين آن سامان بودند و مذهب شافعي داشتند، اما بعدها به مذهب شيعه گرويدند و در مراغه به تجارت پرداختند.1 زين العابدين در هشت سالگي به دبستان رفت و هشت سال راه مكتب پيمود و سواد مختصري آموخت. در شانزده سالگي در حجرة پدر به كار مشغول شد.2 در بيست سالگي براي تجارت به اردبيل رفت، اما پس از مدتي در آنجا ورشكست شد. سپس همراه برادرش به قفقاز رفت و در آنجا به تجارت پرداخت و از سوي ژنرال كنسول ايران در تفليس، ‌به سمت نايب كنسولي رسيد. در تفليس نيز سرمايه‌اش را از دست داد و ناچار با برادرش رهسپار كريمه شد.3 گاهي همراه برادرش براي تجارت به استانبول مي‌رفت و به تدريج سرمايه‌اي اندوخت. در 1294ق / ؟م به شهر ييلاقي يالتا رفت و با ديوانيان و درباريان روس آشنا شد.4 به سبب شهرت در درستكاري، با پافشاري دربار تزاري به تابعيت روس درآمد.5 چند سال بعد در استانبول ازدواج كرد و همسرش را به يالتا برد و صاحب سه فرزند شد. به تنهايي سفري به حج رفت و سپس بقية عمر را با خانواده‌اش در استانبول زيست.6 او مقالاتي براي روزنامه‌هاي شمس* استانبول و حبل المتين* كلكته نيز مي‌نوشت.7 بعدها به مليت خويش بازگشت. اثر مشهور او سياحتنامة ابراهيم بيگ يا بلاي تعصب او را مي‌توان در ميان آثار اصيل طنزآميز پيش از مشروطيت، كم نظير دانست.8

 

مآخذ:

  1. مراغه‌اي، ‌زين العابدين. سياحتنامة ابراهيم بيگ يا بلاي تعصب او. با مقدمه و حواشي باقر مؤمني، چ 4، 2537 (1357)، ‌ص 11 (مقدمه).
  2. آرين پور، يحيي. از صبا تا نيما. تهران: جيبي، 1351، ج 1، ص 304.
  3. قبادي، حسينعلي. بنيادهاي نثر معاصر فارسي. تهران: پژوهشكدة علوم انساني و اجتماعي جهاد دانشگاهي، چ 1، 1383، ص 170.
  4. سادات ناصري، حسن. سرآمدان فرهنگ و تاريخ ايران در دورة‌اسلامي. ‌تهران: شوراي عالي فرهنگ و هنر، 1353، بخش نخست، ‌ص 422.
  5. استعلامي، محمد. ادبيات دورة بيداري و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهيان انقلاب ايران، 2535 (1355)، ص 62.
  6. آرين پور. همان. ص 305ـ 306.
  7. مهجور، ‌كيوان و ديگران. چهره‌هايي از پيشروان هنر و ادبيات معاصر ايران. تهران: فرهنگسراي نياوران، ‌1357، ‌ص 68.
  8. منيب‌الرحمن. شعر دورة مشروطه. ‌ترجمة يعقوب آژند، تهران: نشر روزگار، چ 1، 1378، ص 131.
ابوالقاسم رادفر