Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

زُرواني، آئين، شاخه‌اي از دين زردشتي كه در آن مبدأ وجود زمان بيكران است و بر مباني فلسفي و عرفاني شكل گرفته است.

اوستا* (بخش يسنه) از زُروان نام برده و از آن با دو گونه صفت ياد كرده است: با صفت اَكَرَنه[1] (بيكران) و با صفت دَرِغوخوَذاته[2]، به معني «فرمانرواي خرد در زماني دراز»،1 و اين دو، دو بعد زمان در آئين زرواني هستند.

بيشتر پژوهشگران بر اين باورند كه از اواخر دوران هخامنشي در ديانت زرتشتي شايع در غرب ايران، اين اعتقاد رواج يافته بود كه اهوره مزدا و اهريمن دو برادر همزاد و فرزندان زروان (زمان بيكرانه)، هستند.2 بنا بر روايات زرواني؛ زروان مبدأ اعلي است كه پيش از به وجود آمدن كائنات، وجود داشت. او اراده كرد كه آفريننده‌اي به وجود آورد تا زمين و آسمان و آنچه را كه در آنهاست بيافريند، به اين ترتيب در بطنِ زمان بيكران، خالق موجودات (اورمزد) هستي يافت. اما او به شك افتاد و در نتيجه اهريمن* يا عامل نابودكننده نيز در بطن او شكل گرفت.3

زروان اهريمن را براي 9 يا به روايتي 12 هزار سال، فرمانرواي جهان كرد اما قيد كرد كه پس از اين مدت، فرمانروايي عالم از آن اورمزد خواهد بود.4 زروان در آسمان(سپهر) تجسم مي‌يابد و تقدير او با واسطة آن ـ و در نتيجه با واسطة ثوابت و سيارات ـ در جهان جاري مي‌گردد. لذا آئين زرواني روي هم رفته، مكتبي جبري بوده است.5

آئين زرواني در دورة ساسانيان در ميان جامعة روشنفكران نفوذ قابل توجهي يافت و اين نفوذ در دورة اسلامي هم ميان مزداپرستان ادامه پيدا كرد، ولي سرانجام معتقدان به ثنويت پيروزي نهايي را به دست آوردند و آئين زرواني به فراموشي سپرده شد.6

 

مآخذ:

  1. جلالي مقدم، مسعود. آئين زرواني. تهران: 1372، ص 41، 42.
  2. دوشن گيمن، ژاك. دين ايران باستان. ترجمة رويا منجم، تهران: فكر روز، 1375، ص 233.
  3. هينلز، جان. شناخت اساطير ايران. ترجمة احمد تفضلي، ژاله آموزگار، تهران: بابل،1371، ص 117 به بعد؛
    Hinnells, J. R. Persian Mythology. London: Hamlyn, 1975, P. 70 ff.
  4. آشتياني، جلال‌الدين. زرتشت، مزديسنا و حكومت. تهران: شركت انتشار، 1366، ص 151-152.
  5. ويدن گرن، گئو. دين‌هاي ايران. ترجمة منوچهر فرهنگ، تهران: آگان ايده، 1377، ص 400 به بعد؛ جلالي مقدم. همان. ص 247 به بعد؛
    Widengren, G. Les Religions de L'Iran. Tr. L. Jospin, Paris: Payot, 1968, P. 322 ff.
  6. جلالي مقدم. همان. ص 60 به بعد.

[1]. Akarana

[2]. Daregho-Xvadhāta

محبوبه هادنیا