Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سازمان فدائيان خلق، سازماني چريكي، سياسي كه  در اواخر فروردين 1350ش از ادغام دو گروه ماركسيستي، يكي به رهبري بيژن جزني، عضو پيشين حزب توده*، و ديگري به رهبري مسعود احمدزاده و امير پرويز پويان، از فعالان سابق جبهة ملي*، شكل گرفت.

رشد مبارزات چريكي در آمريكاي لاتين و وجود فضاي اختناق در دورة حكومت محمدرضا پهلوي* و سركوب گروه‌هاي سياسي فكر مبارزة مسلحانه را در ذهن مؤسسان اين سازمان تقويت كرد.

سازمان عمليات چريكي خود را با ترور چند نظامي عالي رتبة ارتش و ساواك، دستبرد به بانك‌‌ها، بمب‌گذاري در سفارت‌خانه‌ها و دفاتر شركت‌هاي خارجي و حمله به مراكز پليس در تهران و ساير شهرها آغاز كرد. از جمله اقدامات سازمان تشكيل هسته‌هايي در شهرهاي تهران، رشت، گرگان، اصفهان و خراسان و انتشار دو نشرية 19 بهمن و نبرد خلق به طور مخفيانه بود.

بين 1350ش و 1356ش ضربه‌هاي سختي بر چريك‌هاي فدايي وارد شد و 172 تن از اعضاي آن كشته يا اعدام شدند.

در آغاز شكل‌گيري انقلاب اسلامي، فداييان مجدداً سازماندهي كردند و اعضاي آن در حمله به پادگان‌ها و مراكز پليس در 21 و 22 بهمن 1357ش فعال بودند. سپس در آشوب‌هاي تركمن صحرا و كردستان شركت جستند. در اين زمان سازمان از درون به چند شاخه منشعب شد، به طوري كه در1360ش چهار گروه خود را «سازمان فدائيان‌» مي‌ناميدند. در 1362ش سازمان از هم پاشيد و اكثر فدائيان دستگير يا كشته شدند يا به خارج از كشور گريختند.

 

مآخذ:

  1. اشرف، حميد. جمع‌بندي سه ساله. تهران: انتشارات نگاه، 1357، ص 6-8.
  2. بهروز، مازيار. شورشيان آرمان‌خواه، ناكامي چپ در ايران. ترجمة مهدي پرتوي، تهران: نشر ققنوس، 1380، ص 94 و 95.
  3. همان. ص 95-97.
  4. نجاتي، غلامرضا. تاريخ سياسي بيست و پنج سالة ايران، از كودتا تا انقلاب. تهران: خدمات فرهنگي رسا، 1373، ج 1، ص 380-386.
  5. اشرف، حميد. همان. ص 95-101 و نجاتي، غلامرضا. همان. ص387 – 389.
  6. نجاتي، غلامرضا. همان. ص 390.
  7. آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب. ترجمة محمدابراهيم فتاحي و احمد گل‌محمدي، تهران: ني، 1377، ص 602؛ همچنين ببينيد، بهروز، مازيار. همان. ص 121 و 122؛ نيز نگاه كنيد: اشرف، حميد. همان. ص 26ـ31.
  8. بروجردي، مهرزاد. روشنفكران ايراني و غرب. ترجمة جمشيد شيرازي، تهران، نشر فرزان روز، 1378، ص 64، نجاتي، غلامرضا. همان. ص 391.
  9. آبراهاميان، يرواند، همان. ص 595.
  10. Abrahamian. Ervand. RadicaL Islam,The Iranian Mojahedin. London I: B. Tauris Publishers. 1989. PP 171, 172

    نيز نگاه كنيد:
  11. استمپل، جان. درون انقلاب ايران. ترجمة منوچهر شجاعي، تهران: خدمات فرهنگي رسا، 1377، ص 248ـ250.
  12. بهروز، مازيار. همان. ص 183ـ206.
  13. همان
محمدمهدی موسی‌خان