Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ساواك، (سازمان اطلاعات و امنيت كشور)، سازمان مسئول امنيت و اطلاعات و حفظ و حراست از سلطنت در دورة محمدرضا شاه پهلوي*. ساواك در 1336 تحت نظارت و راهنمايي سازمان‌هاي جاسوسي ـ نظامي آمريكايي سيا [1]و موساد[2] اسرائيل براي حراست از روند استبدادي حكومت پهلوي پس از كودتاي 28 مرداد 1332ش كه با برچيدن حكومت ملي دكتر محمد مصدق همراه بود، تشكيل شد و تيمور بختيار به رياست آن رسيد.1 اين سازمان داراي سه بخش بود: 1. ادارات كل: شامل 9 اداره با وظايف رهبري، كنترل عمليات، ارتباط با مأموران سيا و موساد، كسب اطلاعات در خارج از كشور، حفظ امنيت داخلي، جمع‌آوري اطلاعات داخلي و خارجي و تجزيه و تحليل آن‌ها، كنترل اتباع خارجي، سفارت‌خانه‌هاي خارجه، تجسس در آراء و فعاليت‌هاي شخصيت‌ها، اسناد و گذرنامه‌ها. 2. ساواك تهران. 3. ساواك شهرستان‌ها.2 در بهمن 1350ش ساواك كميتة ضد خرابكاري را به همراه شهرباني براي مبارزه با مخالفت‌هاي رو به گسترش تشكيل داد و از 1356 اقدامات سركوب‌گرايانة آن شدت گرفت.3 پس از پيروزي انقلاب اسلامي* ارتشبد نصيري، سپهبد ناصر مقدم و تني چند از مقام‌هاي عالي رتبة اين سازمان در دادگاه انقلاب اسلامي محاكمه و اعدام شدند.4

 

مآخذ:

  1. پهلوي، اشرف. دو چهره در آيينه. ترجمة هرمز عبداللهي، تهران: كتاب روز، 1380، ص270- 271.
  2. كنفدراسيون جهاني تحصيل و دانشجويان ايراني، پاره‌اي از اسناد ساواك. تهران: كنفدارسيون تحصيل و دانشجويان ايراني، 1355، ص11 – 12.

    نجاري‌راد، تقي. ساواك و نقش آن در تحولات داخلي رژيم پهلوي. تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1378، ص203-221.
  3. دلانوآ، كريستين. ساواك. ترجمة عبدالحسين نيك‌گهر، تهران: طرح نو، 1378، ص25- 251.
  4. فردوست، حسين. ظهور و سقوط سلطنت پهلوي. تهران: انتشارات روزنامة اطلاعات، 1370، ص424- 429.
    [1]. SIA

[2]. MOSSAD

اکبر قاسمی