Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سايه بازي، يا نمايش سايه، نوعي نمايش عروسكي كه پيكرة عروسك را با تابش نور به آن به صورت سايه روي پرده مي‌اندازند.

در اين نمايش، با به حركت در آوردن چند عروسك در برابر يك منبع نوري و افتادن ساية عروسك‌ها بر روي پرده، داستاني را نمايش مي‌دهند.

ريشه پيدايش سايه‌بازي در ايران به دوران باستان باز مي‌گردد؛ در گذشته‌هاي دور كه بخش بزرگي از مردم ايران چادرنشين بودند و شب‌ها در كنار چادرهايشان آتش‌مي‌افروختند، احتمالاً از سايه‌هاي متحركي كه نور از آنان بر روي ديواره‌هاي پارچه‌اي چادر خيمه‌هايشان انداخت، فكر نمايش سايه‌بازي در ذهنشان شكل گرفت و رفته رفته انديشة ساختن پيكره‌ها و عروسك‌هايي براي اين نوع نمايش پديد آمد.1 عروسك‌ها در نمايش سايه بازي معمولاً از چرمي كدر و گاهي از پوستي شفاف و ظريف كه نور بتواند از آن بگذرد، ساخته مي‌شد. عروسك‌ها را با وصل كردن ني‌هاي نازك به مفاصل آنها به حركت در مي‌آوردند.2 بعد‌ها با ورود عروسك‌هاي هندي از هند و چين از راه جادة ابريشم به ايران احتمالاً درآميختگي ميان اين عروسك‌ها و عروسك‌هاي محلي پيدا شد.

سايه ‌‌بازي را بازي خيال يا خيال بازي نيز مي‌گفتند.3

صبري عزت سيا و شگيل، محقق تركيه‌اي در رساله‌اش قره‌گوز، در باره‌ي «نمايش سايه بازي قره‌گوز» به تداول اين نمايش در ميان ايرانيان و اعراب با نام «ظل‌الخيال» يا «خيال‌الظل» و «خيال‌الستاره» اشاره مي‌كند و مي‌‌نويسد «در سرزمين‌هاي اسلامي در قرن ششم و هفتم قمري نمايش سايه بازي رايج بوده است.4


ماخذ:

1- بيضايي، بهرام. نمايش در ايران، تهران، كاويان، 1383 ، 84-85 .

2-  همان، 84 .

3- همان، 85 .

4- بيضايي، براي اطلاع بيشتر در بارة «نمايش‌هاي عروسكي» نك: همان 84-112. 

بهرام بیضایی