Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سرخس، نام شهرستان، شهري مرزي و جلگه‌اي است در گوشة شمال شرقي استان خراسان رضوي، در همسايگي كشور تركمنستان.

شهرستان سرخس برابر آخرين تغييرات تقسيمات كشوري در 1383ش، داراي 2 شهر، 2 بخش و 6 دهستان است.1 اين شهرستان از شمال و شرق با تركمنستان از غرب با شهرستان‌هاي كلات و مشهد و از جنوب با شهرستان تربت جام همسايه است.2

شهرستان سرخس با مختصات جغرافيايي "00 '10  ْ61 طول شرقي و "15 '32  ْ36 عرض شمالي3 و با ارتفاع 275 متر از سطح دريا و با نام باستاني «ساريگا»،4 در جلگه‌اي به همين نام واقع شده و رشته كوه قره‌داغ و كوه‌هاي بزنگان و مزدوران آن را از مشهد جدا مي‌سازد. آب و هواي آن در تابستان گرم و در زمستان سرد و سخت و از نظر ميزان بارندگي از نواحي خشك كشور است.5

فاصلة سرخس تا تهران 1026 و تا مركز استان (مشهد)، 188 كم است.6

پس از جدا ساختن بخش‌هايي از سرزمين بزرگ خراسان از كشور ايران و تحميل مرزهاي ساختگي، شهر سرخس كه روزگاري بر سر راه مرو به طوس، داراي اهميتي تجاري و مواصلاتي بود، در انزواي جغرافيايي پديد آمده، از بزرگي تاريخي خود فرو افكنده شد و به عنوان شهري مطرود و دورافتاده به حيات خود ادامه داد. پل تاريخي خاتون، رباط شرف و آثار باستاني ديگر، از جمله يادگارهاي گذشته و بزرگاني چون فضل ابن سهل و برادرش حسن ابن سهل و نيز احمد بن طبيب سرخسي از افتخارات اين شهر هستند.7

در سال‌هاي اخير، پس از فروپاشي اتحاد شوروي و تشكيل كشورهاي مستقل و برقراري ارتباط و توسعة داد و ستد، شهرهاي مرزي امكانات جديدي براي رشد خود يافتند، از جمله سرخس كه پس از احداث خط‌آهن تجن، سرخس، مشهد و نيز تأسيس مراكز گمركي و مرزي و ديگر تأسيسات اقتصادي، وارد مرحلة اميدبخشي از زندگي تاريخي خود شد. جمعيت شهر در سرشماري 1375ش تعداد 28547 تن بوده كه در برآوردهاي انجام شده جمعيت آن در 1384ش به 39888 تن رسيده است.8

 

مآخذ:

  1. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.
  2. سازمان نقشه‌برداري كشور. نقشة تقسيمات كشوري. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1383.
  3. جعفري، عباس. نقشه‌خواني گيتاشناسي. تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 116.
  4. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 218.
  5. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 689.
  6. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 133 و 134.
  7. جعفري. گيتاشناسي ايران. همانجا.
  8. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 99 و 102.
غلامحسین تکمیل‌همایون