Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سردوشی، نوارهاي پهني از پارچه، رشته نخ‌هاي طلايي‌رنگ، فلز یا چرم که بر سرشانه‌هاي لباس نظامیان برای نشان دادن درجة نظامی يا نصب درجات و علامات نظامي مي‌دوزند. سردوشی به شکل‌ها و طرح‌های گوناگون در دوره‌های مختلف تاریخی به كار مي‌رفته است.1

ایران باستان٭: قدیمی‌ترین نمونه از سردوشی را شاید بتوان قبل از آریاییان بر لباس برخی از حاکمان اَوَن دید.2 این سردوشی‌های اغلب دایره‌ای شکل و با نگینی در وسط و یا نگین‌هایی دور تا دور لبه، تزئین شده بودند.3 نوع دیگری از آن‌ها، سه تکه کنار هم قرار گرفته بود.4  زنان نیز بر لباس‌های خود گاه سردوشی می‌آویختند.5  در دورة ساسانی، وسط این سردوشی اغلب گل بزرگ 6 ، 8  یا 10 پر مي‌دوختند.6

ابتدای اسلام تا مغول: در قرون اولیه اسلام از سردوشی به ندرت استفاده می‌شده است. بعدها در نواحی شرقی‌تر ایران، بر لباس برخی از امیران، نوعی سردوشی  به شکل گل چهارپر نقش شده بود.7

مغول تا عصر حاضر: در این دوره نیز سردوشی‌های دایره‌ای شکلی بر شانه‌ها مي‌دوختند يا وصل مي‌كردند.8 بعدها سردوشی از اركان شاخصة لباس نظامیان شد و انواع آن در رنگ‌ها و شکل‌های گوناگون، برای نشان دادن درجات نظامی افراد به كار مي‌رفت و از دورة قاجار به اين سو به آن پاگون (واژه‌اي روسي) نيز گفته‌اند.9

 

مآخذ:

1.        نگهبان، عزت الله. حفاری هفت تپه دشت خوزستان. سازمان میراث فرهنگی،1377، ص214- 215، 565، ش42، اثر مهر از هفت تپه.

2.                        Spycket,A.Les figurines de Suse.MDAI,LII,Paris,Gabalda,1992, P. 50, Pl.31,no 206

بالاتنه مردی از شوش. هزاره دوم پ‌م

3.      Porada,E.Tchoga Zanbil la glyptique,Paris,1970,Pp.21-22,145,Pl.14,fig 10

اثرمُهر ایلامی، موزه برلین؛ نگهبان، ص 235- 236، 329، 349، ش198، طرح 82  آثار مُهر از هفت تپه.

4.                        Spycket,P.50,Pl.31,no 207

5.    Ghirshman,R.Iran.Parthes et sassanides,Paris,Gallimard,1962,Pp.212-213,fig254; Herrmann, G.The Iranian revival, Oxford, 1977, P.112

نقوش شاپورساسانی بر جام دیلمان و ظرف نقرهای موزه ارمیتاژ.

6.        جاحظ، ابوعثمان عمرو بن بحر. البیان و التبیین. تحقیق و شرح عبدالسلام محمد هارون، قاهره: مکتبة الجاحظ، 1960- 1961م، ج۳، ص65،115؛ همو. رسائل. تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قاهره: 1964م، ج1، ص19؛ امین، احمد، ضحی‌الاسلام، قاهره: الطبعة الثانیة، 1352ق/1934م، ج2، ص102-103؛ ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. الکامل فی التاریخ. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج7، ص192.

Ghirshman,Pp.206-213.

7.                        Gray,B.La peinture Persane,Genève,1977,Pp.46-51; Blair,S.A compendium of chronicles, the Nasser D.Khalili collection of Islamic art,ed,J.Raby,Oxford university press,vol XXVII,1995,Pp.74-75,82-84,

fig 39,48.

نسخه دیوان خواجوی کرمانی، بغداد: موزه لندن، لوندرز،Add.18113  ، پشت ورقه26؛ نسخه جامع التواریخ. تبریز:  ورقه‌های 276a ،289a . مجموعه خلیلی.

8.        وهرام، مجید. آییننامه نظامی قواعد مشق و حرکات پیاده نظام دولت علیه ایران در 1268، بررسیهای تاریخی. سال6، ش1،1350، ص1- 21.

9.                مدرسي، يحيي، حسين سامعي و زهرا صفوي مبرهن. فرهنگ اصطلاحات دورة قاجار. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1380، ص 99 و 329.

محمدرضا چیت‌ساز