Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سقّایی، عمل و شغل کسی که به مردم آب نوشاند یا فروشد.

«سِقایت» یا «سِقایه» واژه‌ای عربی به معنی «آب دادن و سیراب کردن»، «پیمانة آب و ظرفی که در آن آب خورند» و جای آب دادن1 «آبیاری کردن مزارع»2 است.

به سقّا آبکش و آب فروش نیز می‌گفتند.3 در مکه صد سال قبل از اسلام، سقایی وجود داشته و آن به سبب سرزمین خشک و گرم عربستان بوده است.4 بعدها اصطلاح سقایه‌الحاج به کسانی که به حاجیان آشامیدنی می‌دادند، متداول شد.5

سقایت هم زمان با اسلام به ایران وارد شد و در دوره آل بویه در قران چهارم و پنجم هجری قمری گسترش یافت. در دورة صفویان، سقایی از مناصب درباری به شمار می‌رفت و تامین آب و قهوه، آشامیدنی‌های خنک، شربت‌ها و عرقیات با ظروف طلایی و نقره‌ای از وظایف صاحب این شغل6  و بیهقی نیز کار سقایی را درباری دانسته است.7

در دورة قاجار، سقایان تهران آب گوارای قابل خوردن را نیز با مشک به مردم و منازل می‌رساندند. با گذشت زمان و احداث خط‌های لوله‌کشی آب به محله‌های شهر تهران کم کم این حرفه منسوخ شد و امروز گروه کوچکی سقا فقط در کنار امام‌زاده‌ها و در مراسم عزاداری ایام عاشورا مشاهده می‌شوند.

ابزار و وسایل سقایان عبارت بود از مشک که از پوست گوسفند یا بز تهیه می‌شد،8 پیشبند سقایی، دَلوچه، کوزة سقایی، کیسه یخ و جام ساقی.9


مآخذ:

  1. دهخدا، علی اکبر. لغت‌نامه، تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377 9/ ذیل سقایه؛ انوری، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن، 1381، 5/ ذیل سقایت و سقایه.
  2. بابن، سی.؛ فردریک هوسه. سفرنامه جنوب ایران، ترجمه محمد حسن‌خان اعتماد‌السلطنه، به کوشش میرهاشم محدّث، تهران: دنیای کتاب، 1363، ص 37.
  3. قاسمی، رضا. بیشه‌وران در ایران، متن دستنویس.
  4. جوادی‌پور، محمد. مجموعة اطلاعات در بارة ایران و ایرانیان، تهران: انتشارات شرق، 1363. ص، 33.
  5. دهخدا، همانجا.
  6. میرزا سمیعا. تذکره‌الملوک، سازمان اداری یا حکومت صفوی، با تعلیقات مینورسکی بر تذکره‌الملوک، به کوشش سید محمد دبیرسیاقی، ترجمه مسعود رجب‌نیا، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، 1368 ص، 129.
  7. بیهقی، ابوالفضل محمدبن حسین کاتب. تاریخ بیهقی، به کوشش سعید نفیسی، جلد اول، تهران: انتشارات کتابخانه سنایی، بی‌تا (تاریخ مقدمه، 1319) ص، 267.
  8. ابن اخوه، محمدبی احمد [قریشی]، آیین شهرداری در قرن هفتم، ترجمه جعفر شعار، تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نثر کتاب، چاپ دوم، 1360، ص، 222.
  9. شهری، جعفر. تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، 1368. 5/ 564- 565.

سیامک امینی