Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

 سلطان محمد عراقي، (سدة 10 ق / 16 م)، از برجسته‌ترين استادان نگارگر و از بنيانگذاران مكتب دوم تبريز*.1

از دوران كودكي و جواني او اطلاعي در دست نيست،2 احتمالاً، پيش از شكل‌گيري حكومت صفوي، در خدمت تركمانان بود و بعداً به كارگاه كتاب‌سازي صفويان در تبريز وارد شد.3 گويا استاد نقاشي شاه طهماسب اول بوده است4 و بعد از كمال‌الدين بهزاد*، به رياست كتابخانة سلطنتي منسوب شد.5

او با تلفيق دستاوردهاي مكتب نگارگري تركمانان همچون رنگ درخشان، شاد و پرتحرك و ساختار سنجيدة مكتب نگارگري تيموريان به شيوة شخصي و ابتكاري خود دست يافت.6

از ويژگي‌هاي آثار او مي‌توان به تركيب‌بندي پيچيده و بغرنج، تجسم حالت‌هاي متنوع، هماهنگي جسورانة رنگ‌ها، و ريزه‌كاري‌هاي سنجيده7 شوخ طبعي در طراحي و تركيب‌بندي8 اشاره كرد. او اسلوب خاصي را در بازنمايي كوه‌ها به كار مي‌برد؛ و گاه صخره‌ها را به صورت آدميان و حيوانات بازنمايي مي‌كرد.

او با همكاري افرادي چون آقا ميرك و ميرمصور، نسخه‌هاي ديوان مير عليشير نوايي، خمسة طهماسبي* و شاهنامة طهماسبي* را مصور كرد.9 چند نگاره از ديوان حافظ موسوم به حافظ كارتيه به او منسوب است.10 از شاگردان او مي‌توان به محمدي* و ميرزا علي (پسر سلطان محمد) اشاره كرد.11

از جمله آثار او: بارگاه كيومرث [شاهنامة طهماسبي]، ضيافت عيد فطر [ديوان حافظ]، معراج حضرت رسول [خمسة طهماسبي].

 

مآخذ:  

  1. پاكباز، روئين. دايرةالمعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، 1378، ص 308.
  2. كريم‌زاده‌تبريزي، محمدعلي. احوال و آثار نقاشان قديم ايران و برخي از مشاهير نگارگر هند و عثماني. تهران: مستوفي، 1376، ص    .
  3. پاكباز، روئين. همان. ص 309.
  4. شريف‌زاده، سيد عبدالمجيد. تاريخ نگارگري در ايران. تهران: حوزة هنري، 1375، ص 130.
  5. شريف‌زاده، عبدالمجيد. همان. ص 131.
  6. كن باي، شيلا. نقاشي ايراني. تهران: دانشگاه هنر، ص 1378، ص 81.
  7. پاكباز، روئين. همان. ص 309.
  8. رابينسن، ب. و. تاريخ نگارگري ايران. ترجمة يعقوب آژند، تهران: مولي، 1375، ص 54.
  9. پاكباز، روئين. همان. ص 309.
  10. رابينسن، ب. و. همان. ص 54.
  11. كريم‌زاده‌تبريزي، محمدعلي. همان. ص 220.

علی بوذری