Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سنندج، مركز استان مرزي كردستان و مركز شهرستاني به همين نام واقع در غرب كشور.

شهرستان سنندج از شمال با شهرستان ديواندره، از شرق با شهرستان قروه، از جنوب با شهرستان كامياران، از غرب با شهرستان‌هاي مريوان و سروآباد، همسايه است1 و بر پاية آخرين تقسيمات كشوري، اين شهرستان داراي 2 بخش، 2 شهر و 10 دهستان است.2

شهر سنندج با مختصات جغرافيايي ً45 َ59 ْ46 طول شرقي و ً00 َ19 ْ35 عرض شمالي و ارتفاع 1480 متر، با آب‌ و هوايي معتدل مايل به سرد و نيمه خشك و با متوسط بارندگي 480 ميلي‌متر، محصور در ارتفاعاتي است كه تقريباً دور تا دور شهر را فرا گرفته است. مرتفع‌ترين اين كو‌ه‌ها عبارت‌اند از: كوچك‌سار (2946 متر)، آبيدر بزرگ (2550 متر)، شيخ معروف (2895 متر) و كوه يوسف سياه (2550 متر). اين ارتفاعات منشا و بستر آبريزها و رودخانه‌هاي متعددي شده‌اند كه در اطراف شهر جريان دارند كه قشلاق، قزل‌اوزن، آب سيروان و گاوه رود، از آن جمله‌اند.3 فاصلة سنندج تا تهران از راه زميني 501 كم4 و از طريق هوا 391 كم است.5 اين شهر توسط راه‌هاي آسفالت شده با ديگر شهرهاي استان و نيز استان‌هاي همجوار مرتبط است و تا مرز عراق، به خط مستقيم در روي نقشه، حدود 80 كم فاصله دارد.6 در منابع تاريخي از سنندج با نام‌هاي سانان‌ دژ، سندنيز، سنه، سنه‌دژ، سيَيرم، كُرد كوك ياد شده است.7

سنندج شهر نو بنيادي است كه تأسيس آن را به سليمان خان اردلان، والي كردستان و به روزگار صفويان نسبت مي‌دهند. در منابع جغرافيايي قديم نامي از سنندج به چشم نمي‌خورد و بي‌ترديد بنيان اين شهر بر روي بازماندة شهر يا دژي بوده است كه در برخي منابع به سه دژ يا سنه‌دژ معروف بوده است.8 چنانكه بارتولد در اين زمينه مي‌نويسد:9 «ولايت بين كرمانشاه و آذربايجان در اين زمان به اردلان موسوم است كه شهر مهم آن سنه است.» وي در ادامه مي‌نويسد: «در قرن نوزدهم والي كرد شهر سنه، در حقيقت امر به كلي مستقل و در قيد دولت ايران نبود. اين ولايت را فقط در زمان ناصرالدين شاه مطيع دولت ساختند. شاه عموي خود را به فرمانروايي سنه اعزام نمود و پس از فوت والي مزبور، پسرش جانشين او گرديد». با تأسيس استان كردستان در 1337 10 و انتخاب سنندج به عنوان مركز آن، اين شهر به تدريج به يكي از شهرهاي مهم واقع در غرب كشورتبديل شد به گونه‌اي كه با تأسيس مراكز متعدد آموزشي و خدماتي پذيراي بسياري از مهاجران گرديد. جمعيت شهر سنندج در نخستين سرشماري عمومي ايران در 1335، تعداد 40461 تن بود كه در 1375 به 277808 تن11 و طبق برآوردها در 1384 به 327969 تن رسيده است.12 شهر سنندج افزون بر جاذبه‌هاي طبيعي در حومة خود نظير ارتفاعات صلوات آباد، كوه آبيدر و درياچة سد قشلاق، در داخل نيز با تأسيس امكانات تفريحي و رفاهي، سالانه گردشگران بسياري را به سوي خود جلب مي‌كند. مسجد جامع سنندج، عمارت خسروآباد، عمارت مشيرديوان، عمارت گنجينه (موزه)، از جمله آثار برجاي مانده از قديم در اين شهر است.13

 

مآخذ:

  1. مؤسسة گيتاشناسي. اطلس گيتاشناسي استان‌هاي كشور. تهران: گيتاشناسي، 1383.
  2. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384.
  3. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 727.
  4. سازمان نقشه‌برداري كشور. نقشة راههاي ايران. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1380.
  5. جعفري، عباس. شناسنامة جغرافياي طبيعي ايران. چ1، تهران: گيتاشناسي، 1360، ص 23.
  6. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 20 و 21.
  7. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 220.
  8. افشار سيستاني، ايرج. پژوهش در نام‌ شهرهاي ايران. چ2، تهران: روزنه، 1382، ص412.
  9. بارتولد، و. تذكره جغرافياي تاريخي ايران. ترجمة حمزه سردادور، چ3، تهران: توس، 1372، ص 215.
  10. اميراحمديان، بهرام. تقسيمات كشوري. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1383، ص97 و 98.
  11. نورالهي، طه. توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 109 و 185.
  12. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 162.
  13. سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ريزي آموزشي (وزارت آموزش و پرورش)، جغرافياي استان كردستان. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1383، ص 52-57.
غلامحسین تکمیل‌همایون