Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سَنْگَك، نان، ناني كه آن را روي سنگ ريزه (ريگ) داغ تنور سنگك‌پزي مي‌پزند. نان سنگك از مطبوع‌ترين نان‌هاي بازاري شهري و سفرة ايراني بوده است. پيشة سنگك‌پزي ظاهراً با گسترش شهرها و نظام يافتن بازارهاي بزرگ شهري در ايران پديد آمده است. زمان و محل پيدايي پيشة سنگك‌پزي و پختن نان سنگك و مردماني كه نخستين بار پختن اين نوع نان را آغاز و رايج كردند، معلوم نيست. بنابر تاريخ مكتوب، اين نان در دورة صفوي (907-1148ق/1502-1736م) در ايران شناخته و رايج بوده و در بسياري از شهرها پخته مي‌شده است. در لغت‌نامة برهان قاطع،1 نوشتة 1062ق، و در سياحت‌نامة شاردن از نان سنگك و پخت آن بر روي سنگ‌ريزه در برخي از شهرهاي ايران تعريف و وصف شده است.2

نان سنگك را با خميري كه در آب مخلوط ترش و نمك خوب ورز داده‌اند، و خوب «چاق‌شده» و «جا‌افتاده» (پرورده و رسيده شده) است، مي‌پزند. پزندگان نان سنگك، «شاطر» و «نانْگير» (كارگران پشت ‌پارو يا نان ‌پزان) و «آتَشْ اَنداز» و «دستْ به سيخ» (كارگران پاي‌ تنور يا نان درآران) بايد در كار پختن نان فن‌دان و ورزيده و چابك باشند، تا نان‌هاي سنگك همه از لحاظ شكل يك اندازه و قواره‌دار، و از لحاظ پختگي همه مغز پخت و يك نواخت آتش ديده و برشته باشند.3

مآخذ:

  1. خلف‌تبريزي، محمدحسين. برهان قاطع. به كوشش محمد معين، تهران: اميركبير، 1361، 2/ذيل «سنگك»، ص1179.
  2. شاردن، ژان. سفرنامة شاردن. ترجمة اقبال يغمايي، تهران: توس، 1374، 2/ .
  3. بلوكباشي، علي. «واژة سنگك و پيشة سنگك‌پزي در ايران»، هنر و مردم. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر، آذر و دي 1374، ش74-75، ص31، 42؛ بهمن 1347، ش76، ص47-51.
    علی بلوکباشی