Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سياست نامه، يا سيرالملوك/ از آثار با ارزش نثر فارسي (در سدة 5ق/ 11م) و آيين مملكت‌داري و فرمانروايي است.1 تأليف خواجه نظام الملك طوسي* (408 / 410 ـ 485ق/ ؟م)، خواجه نظام‌الملك اين اثر را در اواخر سدة 5ق در 51 فصل به نگارش درآورد.2 اين كتاب پس از قتل خواجه نظام‌الملك، وزير بزرگ سلجوقي مدون شد.3 اين اثر به چند دسته: 1ـ پند و اندرز ، 2ـ نقل‌هايي از قرآن مجيد، حديث‌ها و گفته‌هاي مشاهير ، 3ـ حكايت‌هاي كوتاه، 4ـ حكايت‌هاي بلند، 5ـ شرح وقايع عهد نويسنده ، 6ـ روايات تاريخي و 7ـ تفسير، تقسيم مي‌شود.4 صاحب‌نظران دو ويژگي عمده از نظر سبك بيان براي سياست‌نامه قائل شده‌اند: 1ـ ساختار واژگاني و نحوي آن كه چون نثر بلعمي ساده و روان است، 2ـ از نظر ساختار معنايي و تمهيدات ادبي اندكي تازگي در آن ديده مي شود و به نثر بيهقي شباهت دارد.5 نظام‌الملك در سياست‌نامه خود از لحاظ صرف و نحو و جمله‌بندي كمتر از بيهقي و ابونصر مشكان از زبان عربي تأثير پذيرفته و در كتابش  از جمله‌هاي پيچيدة بيهقي اثري نيست6 سياست‌نامه را مي توان چكيدة انديشه‌ها و سليقه‌هاي نظام‌الملك دانست.8 از مهم‌ترين چاپ‌هاي آن، چاپ‌هاي شفر (پاريس، 1891م)، عباس اقبال (تهران، 1320ش)، ‌عبدالرحيم خلخالي (تهران، 1310ش) و مرتضي مدرسي چهاردهي (تهران، 1334ش) هستند.9

 

مآخذ:

  1. طبري ، محمدعلي. زبدةالآ‎ثار. ‌تهران: اميركبير، 1372، ص238.
  2. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 4، 1347، ج2، ص904.
  3. يوسفي، غلامحسين. ديداري با اهل قلم. تهران: علمي، چ5، 1375، ج1، ص119.
  4. خواجه نظام الملك طوسي. سيرالملوك يا سياستنامه. به اهتمام هيوبرت دارك، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1340،  ص 21 ـ  25 (به اختصار).
  5. تميم‌داري، احمد. كتاب ايران؛ تاريخ ادب پارسي. تهران: انتشارات بين المللي الهدي، چ1، 1379، ص126.
  6. بهار(ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك شناسي. تهران: كتاب‌هاي پرستو، چ4، 2536 (1356)، ج2، ص 96.
  7. يوسفي، غلامحسين. همان‌جا.
  8. خواجه نظام الملك طوسي . سيرالملوك يا سياست نامه. همان، ص9 ـ10.
ابوالقاسم رادفر