Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، يكي از نهادهاي نظامي جمهوري اسلامي ايران.

در آستانة پيروزي انقلاب اسلامي، محمد منتظري، فكر تأسيس آن را در ميان شماري از مبارزان انقلابي مطرح كرد.1 هرچند در همان زمان، تلاش‌هايي براي ايجاد آن در جهت حفاظت از انقلابي كه در شُرُف پيروزي بود، صورت گرفت، اما تشكيل آن پس از پيروزي انقلاب اسلامي، تحقق يافت. در اوايل اسفند 1357ش، روحاني‌اي بنام حسن لاهوتي، حكم تشكيل آن را زير نظر دولت موقت از امام خميني دريافت كرد.2 بر اساس اين حكم لاهوتي و چند تن ديگر از جمله محسن رفيق‌دوست، هاشم صباغيان، احمد سازگارا، دانش آشتياني، تهرانچي، جعفري و غلامعلي افروز در پادگان عباس‌آباد ارتش گرد آمدند و هستة اولية سپاه پاسداران را ايجاد كردند.3 رياست آن بر عهدة دانش آشتياني و مسئوليت تداركات بر عهدة مرتضي رفيق‌دوست نهاده شد، شورايي نيز براي فرماندهي آن انتخاب گرديد.4 پس از مدتي، چند گروه مبارز و مسلح تحت رياست افرادي همچون محمد منتظري، عباس ابوشريف و محمد بروجردي با هستة اوليه ادغام شدند و سازمان جديد سپاه را شكل دادند.5 در 2 ارديبهشت 1358ش تشكيل سپاه رسماً اعلام شد و در 16 ارديبهشت همان سال، شوراي فرماندهي سپاه، طي اعلاميه‌اي وظايف اين نهاد انقلابي را در 8 بند تعريف و اعلام كرد كه در اين اعلاميه، حفظ انقلاب و نظام اسلامي و پاسداري از دستاوردها و اصول آن، محور اصلي وظايف بود.6 در اصل 150 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، به اهميت و نقش حساس سپاه اين‌گونه اشاره شده است: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامي كه در نخستين روزهاي پيروزي اين انقلاب تشكيل شد، براي ارائة نقش خود در نگهباني از انقلاب و دستاوردهاي آن پابرجا مي‌ماند. حدود و وظايف و قلمرو مسئوليت اين نهاد، در رابطه با وظايف و قلمرو و مسئوليت نيروهاي مسلح ديگر، با تأكيد بر همكاري و هماهنگي برادرانه ميان آن‌ها، به‌وسيلة قانون تعيين مي‌شود».7 در مجلس اول شوراي اسلامي بنا به تصويب لايحة مورخ پانزدهم شهريور 1361ش، فرماندهي عالي سپاه بر عهدة رهبر انقلاب گذارده شد.8 با روند افزايش نقش و اهميت سپاه در عرصه‌هاي مختلف مملكتي، خصوصاً در جنگ عراق با ايران، در كابينة ميرحسين موسوي*، اين نهاد به وزارتخانه تبديل شد و محسن رفيق‌دوست وزير آن گرديد9 و پس از مدتي از قالب ياد شده خارج شد و به صورت زيرمجموعة وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح درآمد. در بيست و ششم شهريور 1364ش نيز به فرمان امام، نيروهاي زميني، هوايي و دريايي در سپاه تشكيل شد و نيروهاي آن در قالب‌هاي گروهان، گردان، تيپ و لشكر آرايش نظامي يافتند.10 مهم‌ترين عرصه‌هاي فعاليت سپاه، علاوه بر حضور در جبهه‌هاي جنگ عبارت بودند از: مقابله با شورش‌هاي كردستان، تركمن‌هاي گنبدكاووس، خوزستان، حفاظت از شخصيت‌ها و رجال مملكتي، حفظ امنيت پرواز فرودگاه‌ها، انجام پروژه‌هاي عمراني و اقتصادي.11 دانشگاه امام حسين(ع)، دانشكدة فرماندهي و ستاد، و نيز دانشگاه علوم پزشكي بقيةالله، تعليم و تربيت و افزايش سطح دانش سپاهيان پاسدار را بر عهده دارند.

 

مآخذ:

  1. رفيق‌دوست، محسن. خاطرات. به كوشش داود قاسم‌پور، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1383، ص 173.
  2. رفيق‌دوست. «مسيح كردستان هميشه از شهرت فرار مي‌كرد»، دريچه. ش 28، ص 17.
  3. رفيق‌دوست. خاطرات. همان، ص 174.
  4. رفيق‌دوست. «مسيح كردستان ...»، همان. ص 17.
  5. همانجا.
  6.  روزها و رويدادها. هيئت نويسندگان دفتر عقيدتي ـ سياسي فرماندهي معظم كل قوا، تهران: رامين، 1378، چ 3، ج 1، ص 215-218.
  7. نگرشي به اولين دورة مجلس شوراي اسلامي. تهيه و تنظيم: روابط عمومي مجلس شوراي اسلامي، تهران: با همكاري سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، 1364، ص 97.
  8. همان. ص 98.
  9. دولت‌هاي ايران از ميرزا نصرالله خان مشيرالدوله تا ميرحسين موسوي. ادارة كل آرشيو اسناد و موزة دفتر رئيس جمهور، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1379، ص 480، 485 و 487.
  10. روزها و رويدادها. ج 1، ص 221 و 222.
  11. همانجا.
جعفر گلشن