Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سپنتا، عبدالحسين‌، (1325ق- 1348ش/ 1907-1969م).

نويسنده، كارگردان، فيلم‌نامه‌نويس و سازندة نخستين فيلم ناطق سينماي ايران، كه در هندوستان تهيه و در ايران با استقبال بسيار گسترده‌اي مواجه شد. فعال‌ترين كارگردان نخستين دورة فيلم‌سازي (1309 ـ 1315) بود، و از 9‌ فيلمي كه در اين سال‌ها ساخته شد پنج‌ فيلم‌ از آثار او است‌: دختر لر* (با مشاركت فني خان‌بهادر اردشير ايراني‌، 1312)،1 شيرين‌ و فرهاد (1313)، فردوسي‌ (1313)، چشم‌هاي‌ سياه‌ (1315) و ليلي‌ و مجنون‌ (1315). همة اين‌ فيلم‌ها در هندوستان‌ و با مشاركت مالي‌ و صناعتي استوديوهاي‌ امپريال‌ فيلم‌ (بمبئي‌)، كريشنا فيلم‌ (بمبئي‌) و كمپاني‌ ايست‌ اينديا (كلكته‌) ساخته‌ شدند، و موضوع و مضمون همة آن‌ها صبغة تند ملي‌ و تاريخي ‌داشت.2

سپنتا در تهران متولد شد، و در اصفهان درگذشت. در 1306ش به هندوستان رفت، و با زرتشتيان هند (به ويژه دينشاه ايراني سليسيتر) محشور شد، و در همان جا كتاب‌هايي‌ همچون‌ اخلاق‌ ايران‌ باستان‌ (1311)، زرتشت‌ كه‌ بود و چه‌ كرد (1311)، نوآموز مزديسنا (1311) و منتخبات اشعار ميرزا عبدالوهاب گلشن ايران‌پور (1312) را تأليف و چاپ كرد.3 همين علاقه سبب شد كه وقتي جذب فعاليت‌هاي سينمايي شد موضوع‌هاي سرگذشت فردوسي و چگونگي سرايش شاهنامه، ماجراي شورانگيز شيرين و فرهاد، عشق تراژيك ليلي و مجنون و لشكركشي نادرشاه افشار به هندوستان و فتح لاهور را براي فيلم‌هاي خود برگزيند.4

با بازگشت او به ايران دورة اول فيلم‌سازي* متوقف و تهيه و توليد فيلم به مدت يك دهه دچار فترت شد.5 سپنتا در سال‌هاي 1322 تا 1332 در اصفهان هفته‌نامة سپنتا را انتشار داد، و مدتي هم مترجم كنسول‌گري انگلستان و كارمند تشكيلات «اصل چهار» در اصفهان بود. از وي يك ديوان شعر هم به‌جا مانده، كه در اوايل دهة 1340 به همت همسرش گوهرتاج سپنتا منتشر شده است.6

نيز نك: «سپنتا، عبدالحسين»، «دختر لر» و «سينما، تاريخچه».

 

مآخذ:

  1. نقل از نسخة خطي خاطرات عبدالحسين سپنتا.
  2. «فرهنگ و زندگي» (ويژة سينماي ايران)، شمارة 18، تابستان 1354، ص 46، مقالة «آثار سينمايي عبدالحسين سپنتا». نوشتة ساسان سپنتا.
  3. «اشعار عبدالحسين سپنتا». گردآورنده گوهرتاج سپنتا، 1341، چاپخانة امامي، ص 26ـ25.
  4. «صد چهرة سينماي ايران». عباس بهارلو، نشر قطره، چاپ اول 1381، ص 23.
  5. «تاريخ سينماي ايران». مسعود مهرابي، انتشارات فيلم، 1363، ص 32.
  6. «فيلم». شمارة 267، فروردين1380، ص163، مقالة «نگرشي به زنده ياد استاد عبدالحسين سپنتا». نوشتة هوشنگ كاوسي.
    عباس بهارلو