Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

سیزده به در، آخرین روز جشن‌های نوروزی در سیزده فروردین. در این روز مردم بنا بر یک سنت دیرپای فرهنگی از خانه‌های خود بیرون و به در و دشت و باغ می‌روند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمه‌ها و جویبارها و زیر درختان باغ به شادی می‌گذرانند.1 از این جشن در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادبی کهن ایران و بیرون رفتن مردم از خانه‌ها ذکری نیامده است. در دین مزدیسنا، روز سیزده هر ماه به تیر،* ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده می‌شود. ایرانیان باستان در 13 هر ماه، به ویژه 13 تیرماه، ایزد باران را نيايش می‌کردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند.2 دربارة خاستگاه سیزده بدر نظرهایی گوناگون داده‌اند. در آن میان، نخستین 13 نوروز را روز یک‌شنبه و شب بدر و از جشن‌های قدیم آریایی؛3 تمثیلی از هزارة، 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی؛4 «روز ویژة طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده»5 و روزی نامقدس و معرف آشوب ازلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی6 انگاشته‌اند. سیزده نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازی‌های مختلف، به ویژه تاب بازی می‌گذرانند و سبزه‌های رویانده برای عید را به آب می‌افکنند و دختران جوان به نشانة پیوند زناشویی در سال نو رشته‌های سبز علف‌های صحرایی را با هم گره می‌زنند.7

 

مآخذ:

  1. بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، 89.
  2. همان، 92.
  3. بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، ماهنامة فرهنگ. اسفند 1340ش، س1، شمـ/3.
  4. فره‌وشی، بهرام. جهان فروری. تهران: کاویان، 1364ش، 69.
  5. همو، 110.
  6. بهار، مهرداد. از اسطوره تا تاریخ. به کوشش ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: نشر چشمه، 1376ش.
  7. بلوکباشی، همانجا، 98، 109.

    اطلاعات کلی دربارة سیزده به در را نک: بلوکباشی، همانجا، 89- 103؛ مراسم در دورة قاجار، نک: مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دورة قاجاریه. تهران: زوار، 1371ش، 1/364- 366؛ مفاهیم برخی رفتارها نک: فره‌وشی، همانجا، 70- 72.

علی بلوکباشی