Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شاهسوند/šahsævænd/ از گونه‌هاي آذربايجاني، شاخة تركيك خانوادة زبان‌هاي آلتايي است.1

«شاهسون» به معناي دوست شاه، عنواني است كه از زمان صفويه به گروه خاصي اطلاق مي‌شده است.2 پس از انقلاب اسلامي «شاهسون» به «ايلسون» به معناي كساني كه دوستدار مردم يا ايل هستند، تغيير نام يافت3 ولي مورد پذيرش مردم واقع نشد.4 ايل شاهسون تقريباً از 40 طايفه كه هر يك متشكل از حدود 50 تا چندصد خانواده است، تشكيل شده است.5

اگرچه نياكان چندين قبيله ريشة كردي يا منشا ديگر دارند، هويت و فرهنگ تركي در ميان شاهسون‌ها غالب است.6 شاهسون‌ها، قجرها و افشارها بخش عمدة قبايل ترك چادرنشين را در ايران تشكيل مي‌دهند.7 مسكن اصلي شاهسون‌هاي امروزي استان آذربايجان شرقي است و بخش قابل توجهي از اين ايلات در ارتفاعات اهر، مشكين‌شهر و كناره‌هاي رود ارس ييلاق و قشلاق مي‌كنند.8

برخي از تيره‌هاي ايل شاهسون به نام بغدادي و اينالو نيز در حوالي ساوه، قم و قزوين استقرار يافته‌اند. ايل اينالوي خمسة فارس را اصلاً از عشاير شاهسون دانسته‌اند.9 قبايل كوچكي از شاهوني، بيات و قره‌گزلو نيز به طور پراكنده در استان فارس زندگي مي‌كنند.10 محمد خانلو، حسين بيگلو، حسن بيگلو، بيگلو، عربلو، جعفرلو، مرادلو، هموند، مغانلو و... از اهم طوايف شاهسون هستند.11

به نظر مي‌رسد جمعيت ايل شاهسون پس از چند گويش اصلي آذربايجاني در ايران از ساير گونه‌ها مانند بهارلو و ... بيشتر باشد.12

ادبيات شفاهي و عاميانة عشاير شاهسون همان ادبيات آذربايجاني است. «باياتي» يا دو بيتي‌هاي رايج در اين محل مانند ساير دو بيتي‌هاي عاميانة آذربايجاني يا موقع فالگيري خوانده مي‌شود يا موقع مرگ عزيزان، و يا دوبيتي‌هايي است كه مضمون عاشقانه دارد.13

تفاوت‌هاي زباني بين شاهسوني و آذربايجاني قابل ملاحظه به نظر نمي‌رسد. بنابراين دركِ متقابل به راحتي صورت مي‌گيرد. اغلب مطالعات دربارة ايل شاهسون در حوزه‌هاي مردم‌شناسي، جامعه‌شناسي و تاريخ است و آثار قابل توجهي كه صرفاً به گونة زباني شاهسوند پرداخته باشد، مشاهده نشده است. مطابق نظر اغلب منابع موجود، شاهسوني گونه‌اي از آذربايجاني است.14

نك. آذربايجاني، تركي.

 

مآخذ:

  1. www.Ethnologue.com .
  2. Tapper, R. "Shahsewan". Encyclopeadia of  Islam, Leiden: Brill. 1997, vol IX, p. 221.
  3. همان. ص223.
  4. همان‌جا.
  5. همان. ص221.
  6. همان‌جا.
  7. Lambton, A. K. S, "Īlāt", Encyclopeadia of  Islam. Leiden: Brill. 1971, vol III, p. 1106.
  8. كريم‌زاده، محمد. «شاهسون‌هاي فارس»، هنر و مردم. 1352، س12، ش137 و 136.
  9. فيروزان، ت. «دربارة تركيب و سازمان ايلات و عشاير ايران»، ايلات و عشاير. تهران: آگاه، 1362، ص28.
  10. Oberling, P. "Ethnography", Encyclopeadia Iranica, New york: Bibliotheca Persica Press. 1999, vol IX, p 360.
  11. بيگدلي، محمدرضا. ايلسون (شاهسون)هاي ايران. تهران: پاسارگاد، 1372، ص226.
  12. www.Ethnologue.com .
  13. ايلسون‌ (شاهسون)هاي ايران. ص302.
  14. www.Ethnologue.com .
فرزین فهیم‌نیا