Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شفق سرخ، روزنامه‌اي سياسي و اجتماعي و ادبي كه به مديريت و سردبيري علي دشتي (از 11 اسفند 1300 تا 1309ش) و مايل تويسركاني (از 1309 تا 22 فروردين 1314ش) در تهران منتشر شده است. در اين روزنامه كه در سال‌هاي اول تا سوم، سه شماره در هفته و از 22 آذر 1304 به بعد پنج شماره در هفته منتشر مي‌شد غير از دشتي ـ كه سرمقالات و مطالبي با عنوان «قطعات پراكنده» و با امضاي مستعار «فاخته» و بعدها با عناوين «ع‌سوفار» «مجهول» «ع . د» مي‌نوشت ـ سعيد نفيسي، نصرالله فلسفي، فرج‌الله بهرامي، رئيس دفتر رضاخان سردارسپه، (با نام مستعار ف. برزگر) نيز قلم مي‌زدند و شخصيت‌هايي مانند ميرزاده عشقي، نيما يوشيج و ابراهيم خواجه‌نوري به دفتر آن رفت و آمد داشتند. انگيزة دشتي در ورود به عالم روزنامه‌نگاري و تصدي روزنامة شفق سرخ كه سرآغاز رسمي او در اين حرفه بود، غير از دلايل سياسي، گويا به تشويق سيدحسن مدرس، فدايي علوي و شيخ حسين تهراني بوده است.1 شفق سرخ در طي انتشار خود موضع‌گيري‌ها و گرايش‌هاي متفاوتي نسبت به مسائل جامعه و دولتمردان در پيش گرفت؛ چنانكه در سال‌هاي نخستين انتشار اين روزنامه دشتي مي‌كوشيد تا به تهييج افكار و بيداري جامعه دامن زند و حتي الامكان مروج مدنيّت غرب باشد و مردم را با تمدن و ترقي آشنا كند. در همين دوره، او به رضاخان دربارة تندروي‌هايش نسبت به مطبوعات تذكرها مي‌داد و از وي انتقاد مي‌كرد و عليه دولتيان و علماي مذهبي و شعائر اسلامي مطلب مي‌نوشت و همين موجب شد تا اين روزنامه چند بار از جمله باري در 1301ش به دستور قوام‌السلطنه، رئيس‌الوزراء، تعطيل شود.2 دشتي بعدها سياست ملايم‌تري در پيش گرفت (مخصوصاً از اواسط سال چهارم انتشار شفق سرخ تا سال سيزدهم، تا جايي كه در قضية جمهوري‌خواهي رضاخان روزنامة وي از اولين نشرياتي بود كه الگوي جمهوري آتاتوركي تركيه را فرا روي ايرانيان گذاشت و خود او نيز از مدافعان و نزديكان سردارسپه شد.3 اين آغاز اشتهار دشتي و همچنين مخدوش شدن چهرة وي در نزد رجال فرهنگي و سياسي آن روزگار بود.4

شفق سرخ در چهار صفحه و به قطع بزرگ و با چاپ سربي در چاپخانة اتحاديه منتشر مي‌شد. محل دفتر آن ابتدا در يكي از كوچه‌هاي لاله‌زار و بعدها خيابان فردوسي نزديك ميدان سپه بود. مندرجات اين روزنامه غير از سرمقاله، سخنراني‌هاي دانشمندان، اخبار داخلي، مذاكرات مجلس، مقالات مختلف و رمان‌هايي بود كه در پاورقي‌ها چاپ مي‌شد.

 

مآخذ:

  1. اتحاد، هوشنگ. پژوهشگران معاصر. تهران: فرهنگ معاصر، 1383، ج7، ص 39ـ40.
  2. دشتي، علي. سرمقاله، شفق سرخ. ش 10، 16 فروردين 1301؛ صدرهاشمي، محمد. تاريخ جرايد و مجلات ايران. اصفهان: كمال، 1363، ج3، ص 76ـ77.
  3. اعتمادالسلطنه، محمدحسن. روزنامة خاطرات. به كوشش مسعود سالور و ايرج افشار، تهران: 1379، ص990.
  4. بهار، محمدتقي. ديوان اشعار. تهران: 1368، ج1، ص 389؛ مستوفي، عبدالله. شرح زندگاني من (تاريخ اجتماعي و اداري دورة قاجاريه). تهران: زوار، 1371، ج 3، ص 606ـ607.
    فرهاد طاهری