Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شمس تبريزي (د 645ق / 1247م)، صوفي و مراد جلال‌الدين مولوي.

شمس الدين محمد بن علي بن ملك داد تبريزي معروف به شمس تبريزي از اكابر مشايخ صوفيه در سده‌هاي 6 و 7 ق است. بخش بزرگي از شهرتش در ايران و در ادبيات فارسي، مديون ارادتي است كه مولوي٭ (604-672ق / 1207-1273م) عارف بنام ايران به وي داشته است.1 از كودكي به وعظ و درس و مطالعة احوال مشايخ بزرگ صوفيه علاقه داشت.2 مدتي در تبريز به فراگرفتن دانش و ادب پرداخت و نزد شيخ ركن الدين سُجاسي، بابا كمال جُندي و ابوبكر سَلّه باف (زنبيل باف) تبريزي تعليم و تربيت گرفت.3 با چند تن از مشايخ صوفيه در عراق و سوريه ديدار كرد. داستان ملاقات او با اوحدالدين كرماني شهرت دارد.4 به سبب سفرهاي بسيارش به «شمس پرنده» و به پاس كمال معنويات خود به «كامل تبريزي» لقب يافت.5 در 640ق / 1243م پس از ورود به قونيه چندان بر مولوي تأثير گذاشت كه او را از مسند تدريس و منبر و وعظ در حلقة رقص و سماع كشيد.6 سرانجام در 645ق / 1247م گروهي از حاسدان و مريدان مولوي كمر به قتل شمس بستند و او ناپديد شد. برخي گويند كه در كنار مزار بهاءالدين ولد، پدر مولوي مدفون است.7 مجموعة سخنانش را كه سلطان ولد فرزند مولوي گردآوري و پرداخته است، مقالات ناميده‌اند.8 شمس شخصيتي تاريخي، پير و پيرو، ‌مريد و مراد، شورآفرين و و اژگون گر و به يك سخن زايشگر تولد دوبارة مولوي است.9

 

مآخذ:

  1. حكيميان، ابوالفتح. فهرست مشاهير ايران. تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 2، ص 44.
  2. صاحب‌الزماني، ناصرالدين. خطّ سوم. تهران: عطايي، 1351، ص 77ـ آ.
  3. صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، ب 1، ص 454.
  4. شيمل، آن. ماري. شكوه شمس. ترجمة حسن لاهوتي، با مقدمة جلال الدين آشتياني، تهران: انتشارات علمي‌و فرهنگي، 1367، ص 37.
  5. گولپينارلي، ‌عبدالباقي. مولانا جلال الدين. ترجمه و توضيحات توفيق سبحاني، تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، 1375، ص 127.
  6. موّحد، محمدعلي. مقالات شمس تبريزي. تهران: خوارزمي‌، چ 1، 1369، ص 22.
  7. افلاكي، احمد. مناقب العارفين. به كوشش تحسين يازيچي، ‌آنكارا، انجمن تاريخ ترك، 1961 م، ج 2، ص 700.
  8. موّحد. همان. ‌ص 39.
  9. قحط خورشيد. ‌برگزيدة اشعار ديوان شمس تبريز، ترجمة ر. ا. نيكلسن، به كوشش مجيد روشنگر، تهران: مرواريد، چ 1، 1358، ص 24.
ابوالقاسم رادفر