Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شهرزاد، رضا كمال (1316ق/ 1898م - 1316ش)، موسيقدان، نمايش‌نامه‌نويس، بازيگر، كارگردان و از پايه‌گذاران تئاتر ايران.

رضا كمالي ملقب به كمال‌الدوله، فرزند ميرزا حسن خان منشي باشي1، دبير مخصوص ميرزا يوسف صدراعظم بود.2 در مدرسة سن لوئي، كه كشيشان لازاريست فرانسوي آن را بنياد نهاده بودند، تحصيل كرد.3 پس از ورود به جريانات ادبي و نمايشي، نام شهرزاد، قصه‌گوي هزار و يك شب را بر خود نهاد. او آواز مي‌خواند و سه‌تار مي‌نواخت.4 در1298ش گروه كمدي موزيكال را تأسيس كرد. دختران ارمني در اين گروه نقش فعالي داشتند.5 شهرزاد با الهام از اپرت «آرشين مالالان» اثر عزيز بيك حاجي بيكوف كه بازيگران قفقازي آن را در تهران نمايش داده بودند اپرت «پريچهر و پريزاد» را نوشت و آهنگ‌هاي آن را با همكاري «فكري»، «صادق مقدم» و «حسين لطيفي» تصنيف كرد.

در 1301 هـ. ش «سالومه» اثر اسكار وايلد را به فارسي برگرداند و سپس از زبان تركي نمايشنامه‌هايي مانند «افسانة عشق» (1306)، «اصلي و كرم»، «كمربند سحرآميز» (1308) را به فارسي برگرداند.6 نمايشنامه‌ي «مجسمه مرمر» را در 1308 ش نوشت و آنرا به روي صحنه برد و خودش نقش اول آنرا بازي كرد. سال 1309ش. درخشان‌ترين دورة فعاليت ادبي شهرزاد بود كه چندين نمايشنامه را به روي صحنه برد.7 بعد از آن تا 1316 ش زندگي سختي را گذراند و سرانجام خودكشي كرد.

«خليفه‌ هارون‌الرشيد» يا «عزيز و عزيزه» و «حرم خليفه هارون‌الرشيد».8 «زرتشت»، «گل‌هاي حرم» از آثار ديگر او هستند.9


مآخذ:

1- خلج، منصور. نمايشنامه نويسان ايران (از آخوندزاده تا بيضايي)، نشر اختران، چاپ اول، 1381،ص 121.

2- فصلنامه‌ي تئاتر، شماره 13، بهار 1370، ص 73 .

3- بزرگمهر، شيرين. تأثير ترجمه متون نمايشي بر تئاتر ايران، نشر تبيان، 1379.

4- فصلنامه‌ي تئاتر. شماره 13، همان، ص 80 .

5- خلج، منصور، همانجا.

6- گوران، هيوا. كوششهاي نافرجام (سيري در صدر سال تياتر ايران)، انتشارات آگاه، 1360، ص 163.

7- فصلنامه‌ي تئاتر، شماره 13، همان، ص 78.

8- همان جا. ص 77.

9- خلج، منصور. نمايشنامه‌نويسان ايران، همان، ص 123.