Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شهرستان‌هاي‌ ايران‌، يا شهرستان‌هاي‌ ايرانشهر رسالة‌ كوچكي در جغرافياي‌ ايران زمين به زبان پهلوي‌ و شامل‌ 880 كلمه‌. مطالب رساله دربارة تاريخ‌ بناي شهرهاي‌ ايران‌ و موقعيت‌ هريك‌ از آنهاست. آخرين‌ شهري‌ كه‌ در اين‌ كتاب‌ از آن‌ ياد شده‌، بغداد است‌ كه‌ به‌ امر منصور دوانيقي‌، دومين‌ خليفة‌ عباسي‌ (حك‌ 136ـ 158 ق / 753-775م) احداث‌ گرديد.

شهرستان‌هاي‌ ايران‌ نخستين‌ بار توسط‌ ادگار بلوشه[1]، خاورشناس‌ معروف‌ فرانسوي‌ در 1895 به فرانسه و ماركوارت[2] در 1931 به انگليسي ترجمه و چاپ‌ كرده‌اند. صادق هدايت‌ نيز ترجمة‌ فارسي‌ آن‌ را در 1321ش چاپ‌ كرده‌ است‌. اين‌ كتاب‌ افزون‌ بر اطلاعات‌ جغرافيايي‌ آگاهي‌هاي‌ بسياري‌ دربارة ‌داستانهاي‌ ملي‌ ايران‌ دارد.1

تاريخ‌بناي‌ شهرها در كتاب‌ از استان‌هاي‌ شرقي‌ (خراسان) آغاز مي‌شود و با آذربايجان‌ به‌ پايان‌ مي‌رسد. اطلاعات تاريخي و افسانه‌اي‌ آن‌ از مآخذ كهنه‌تري‌ گرفته‌ شده‌اند.2

تدوين اولية اين كتاب احتمالاً به اواخر دورة ساساني و تدوين نهايي‌ آن كتاب‌ مانند بيشتر آثار پهلوي كه‌ امروز در دست است‌، به‌ سدة3 ق / 9 م‌ بازمي‌گردد.3

در اين‌ كتاب‌، مانند بيشتر آثار پهلوي‌، اسطوره‌ها و واقعيت‌هاي‌ تاريخي‌ با هم‌ آميخته‌اند. بنيان‌ بعضي‌از شهرها به‌ شاهان‌ اساطيري‌ و بنيان‌ برخي‌ از ديگر به‌ شاهان‌ ساساني‌ منسوب‌ است‌.4

 

مآخذ:

  1. صفا، ذبيح‌الله‌. حماسه‌سرايي‌ در ايران‌. تهران‌: اميركبير، 1352، ص‌ 50ـ 51.
  2. سميعي‌، احمد. ادبيات‌ ساساني‌. تهران‌: دانشگاه‌ آزاد ايران‌، 1355، ص‌ 45.
  3. تفضّلي‌، احمد. تاريخ‌ ادبيات‌ ايران‌ پيش‌ از اسلام‌. به‌ كوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376ش، ص‌ 265.
  4. سميعي‌. همان. ص‌ 45.

    نيز نك‌: تميم‌داري‌، احمد. داستان‌هاي‌ ايراني‌. تهران‌: پژوهشگاه‌ فرهنگ‌ و هنر اسلامي حوزة‌ هنري‌، 1379ش، ص 133-135؛ زرشناس‌، زهره‌. زبان‌ و ادبيات‌ ايران‌ باستان‌. تهران‌: دفتر پژوهش‌هاي‌ فرهنگي‌، 1382، ص‌ 66.


[1]. E. Blochet

[2]. Markwart

ابوالقاسم رادفر